Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

30 października 2021 r. Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Poznaniu uczestniczyło w uroczystości poświęcenia oraz odsłonięcia tablicy upamiętniającej ofiary zbrodni komunistycznej ze wsi Lotyń.

75 lat temu, w dniu 30 marca 1946 r., na drodze pomiędzy Lotyniem a Szczecinkiem nieustaleni żołnierze sowieccy dokonali zabójstwa przy użyciu broni palnej Władysława Leszczyńskiego, Waleriana Dyka i Stanisławy Zielińskiej. Głównie dzięki odwadze oraz determinacji rodzin i parafii, wymienione ofiary zostały pochowane na Cmentarzu Parafialnym w Lotyniu. Postanowieniem OKŚZpNP w Szczecinie z dnia 4 marca 2020 r. powyższy czyn wyczerpywał znamiona zbrodni komunistycznej, opisanej w art. 2 ust. 1 ustawy o IPN.

OBUWiM IPN sporządziło projekt, treść inskrypcji, a także sfinansowało wykonanie i montaż upamiętnienia. Wykonawcą tablicy była firma „Kamieniarstwo Mahsel” z Zakrzewa. Nie bez przyczyny na tablicy widnieje Godło Państwowe – Orzeł Biały, gdyż to w imieniu obywateli, Państwa Polskiego, Instytut stara się upamiętnić ofiary zbrodni sowieckich, które zasadniczo pozostawały anonimowe przez wiele lat.

Uroczystość miała miejsce na Cmentarzu Parafialnym w Lotyniu, zaś jej gospodarzami byli Sołtys Lotynia Kinga Lewandowska i Proboszcz Parafii pw. Wniebowzięcia NMP w Lotyniu ks. Leszek Kuśmierzak.

Na miejscowy cmentarz przybył również Józef Leszczyński, syn jednej z ofiar – Władysława Leszczyńskiego. Jak wspominał, przyjechał do Lotynia jako kilkuletnie dziecko wraz z rodzicami, tuż po II wojnie światowej. Po śmierci męża, pomna tragedii mama Pana Józefa, udała się wraz z synem na Dolny Śląsk, który był już w tamtym czasie zamieszkiwany przez wielu dawnych mieszkańców rodzinnych stron państwa Leszczyńskich (województwo tarnopolskie, powiat kopyczyniecki). Zgodnie z przekazem najbliższych, Władysław Leszczyński miał zostać pochowany pod Szczecinem. W wyniku szczęśliwego zrządzenia losu oraz pomocy ze strony zupełnie przypadkowej osoby, Józefowi Leszczyńskiemu, po ponad 20 latach, udało się odnaleźć grób ojca i otoczyć go należną opieką. Pierwszą osobą, która nawiązała kontakt z synem ofiary celem upamiętnienia zbrodni, był szczecinecki społecznik oraz popularyzator historii, współpracujący z „Tematem Szczecineckim”, Dariusz Trawiński. To dzięki jego inicjatywie i pracy archiwalnej możliwe było sporządzenie długiej listy ofiar zbrodni sowieckich na terenie powiatu szczecineckiego w okresie powojennym.

Oddział IPN w Poznaniu podczas wydarzenia reprezentował pracownik OBUWiM IPN dr Tomasz Ceglarz, który odczytał, zaadresowany do wszystkich uczestników sobotniej uroczystości, list dyrektora oddziału dr. hab. Rafała Reczka:

Mam pełną świadomość, że odsłaniane przez nas upamiętnienie jest niezmiernie istotne – staramy się bowiem przywrócić pamięć, godność, a także szacunek należny ofiarom. Z drugiej strony ma ono charakter pewnego symbolu. Podobnych miejsc mordów dokonanych przez Armię Czerwoną jest bardzo wiele. Niech więc poświęcona za moment tablica będzie świadectwem pamięci o wszystkich – zarówno wymienionych z imienia i nazwiska, jak też bezimiennych ofiarach armii, która mimo deklaracji o wolnościowych zamiarach, niosła także krzywdę, rozpacz i śmierć.

Tablicę memoratywną poświęcił ks. Kuśmierzak, zaś uroczystego odsłonięcia dokonał Józef Leszczyński w asyście Tomasza Ceglarz i Dariusza Trawińskiego. Końcowym akcentem uroczystości było złożenie symbolicznych wiązanek kwiatów przy tablicy przez zaproszonych gości: rodziny ofiar, przedstawicieli powiatu złotowskiego i szczecineckiego, radnych Miasta i Gminy Okonek, Oddziału IPN w Poznaniu, a także okolicznych mieszkańców. Uroczystość poprowadziła Sołtys Kinga Lewandowska. Znicze zapalono również na grobach ofiar.

dr Tomasz Ceglarz