English version
18 marca 2022 r. w miejscu kaźni, na dzisiejszym Placu Stu Straconych, odbyły się obchody rocznicy Zbrodni Zgierskiej. Po oficjalnym powitaniu zgromadzonych przez Prezydenta Miasta Zgierza Przemysława Staniszewskiego, głos zabrał Robert Starzyński – Dyrektor Muzeum Miasta Zgierza oraz dr Adam Pleskaczyński z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN Poznań. Później wszyscy zainteresowani mogli obejrzeć dwie wystawy – jedną przygotowaną przez poznański oddział IPN „Wartheland. Dzieje zbrodni” oraz drugą opracowaną przez Muzeum Miasta Zgierza „Nasza pamięć Was ocali – w 80. rocznicę Zbrodni Zgierskiej”. Obie wystawy będzie można oglądać na Placu Stu Straconych do 21 kwietnia. W otwarciu wystaw udział wzięli przedstawiciele OBBH IPN Poznań z naczelnikiem prof. Konradem Białeckim na czele oraz autorka projektu i opracowania graficznego wystawy „Wartheland. Dzieje zbrodni” prof. Konstancja Pleskaczyńska z Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu.
Po uroczystości inauguracyjnej publiczność udała się do Starego Młyna, nowo otwartego Miejskiego Ośrodka Kultury w Zgierzu, w którym o godz. 12:00 rozpoczęła się debata historyczna na temat Zbrodni Zgierskiej. Wzięli w niej udział: dr Katarzyna Czekaj-Kotynia (Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi, Oddział Martyrologii Radogoszcz), dr Olgierd Ławrynowicz (Instytut Archeologii, Uniwersytet Łódzki), prof. Janusz Wróbel (IPN Łódź) i dr Adam Pleskaczyński (IPN Poznań).
Po oficjalnych obchodach delegacja IPN Poznań udała się do Lasu Lućmierskiego w miejscu pochówku ofiar Zbrodni Zgierskiej, gdzie złożyła hołd zamordowanym Polakom.
Zbrodnia Zgierska – największa jednorazowa publiczna egzekucja Polaków na terenie Okręgu Rzeszy Kraj Warty. Mord na stu Polakach był odwetem za zastrzelenie przez członka konspiracyjnej Polskiej Siły Zbrojnej Józefa Mierzyńskiego dwóch funkcjonariuszy Gestapo. W ramach represji Niemcy aresztowali 923 osoby z obszaru rejencji łódzkiej, które podejrzewano o udział w polskich organizacjach konspiracyjnych. Decyzja o ich losie zapadła w samym Berlinie i ostatecznie na rozkaz Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA) sto osób rozstrzelano na ówczesnym zgierskim Placu Stodół, a trzysta (głównie oficerów i podoficerów rezerwy Wojska Polskiego) skierowano do KL Auschwitz, gdzie większość z nich została zamordowana. 20 marca 1942 r. Niemcy przymusowo spędzili na miejsce kaźni 6 tysięcy Polaków, spośród których wybrano stu zakładników. Mieli być oni zgładzeni w przypadku jakichkolwiek prób oporu zgromadzonej ludności polskiej. Egzekucja rozpoczęła się o godz. 10:00. Spętane sznurami ofiary w grupach piętnastoosobowych rozstrzeliwał 30-osobowy pluton egzekucyjny, a rannych dobijał z broni krótkiej funkcjonariusz łódzkiego Gestapo Alfons Nikolai. Ofiarą zbrodni padło 96 mężczyzn i 4 kobiety, a wśród nich m.in. żona Józefa Mierzyńskiego, Joanna oraz Kazimierz Kowalski (ostatni prezes Zarządu Głównego Stronnictwa Narodowego), Wacław Górecki (komendant dzielnicy Łódź – Północ ZWZ) oraz płk Władysław Dzierżyński (oficer WP, wybitny neurolog i patriota, brat Feliksa).