English version
W miejscu pamięci w lasach Palędzko-Zakrzewskich odbyła się uroczystość patriotyczna „Tajemnice”, którą zorganizował Urząd Gminy Dopiewo. W uroczystości brali udział uczniowie szkół z gminy Dopiewo. Wydarzenie miało na celu zwrócenie uwagi na tragiczne wydarzenia z okresu II wojny światowej. Niemiecki policyjny aparat represji na terenie okupowanej Wielkopolski w latach 1939-1942 dokonał ludobójstwa tysięcy Polaków, lokalnych elit, uznanych za wrogów Rzeszy.
Po odśpiewaniu hymnu państwowego głos zabrali: dr Paweł Przepióra – wójt gminy Dopiewo, Robert Gaweł – Wielkopolski Kurator Oświaty, Piotr Zalewski reprezentujący starostę poznańskiego Jana Grabkowskiego, Wojciech Jankowiak – wicemarszałek województwa poznańskiego, Piotr Orzechowski – reprezentujący dyrektora Oddziału IPN w Poznaniu dr. hab. Rafała Reczka.
W miejscu pamięci, jakim jest mogiła siedmiu grobów, delegacje złożyły kwiaty. Wiązankę od Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu złożyli Wojciech Chałupka oraz Piotr Orzechowski.
Tegoroczne uroczystości kończyły roczny projekt „Tajemnice” którego pomysłodawcą i realizatorką była wicedyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Dopiewie Małgorzata Rogal-Dropińska.
Na wojskową część uroczystości składały się: apel poległych, odczytany przez mjr. Krzysztofa Sałatę, salwa honorowa, warty honorowe oraz oprawa muzyczna, którą zapewniła orkiestra reprezentacyjna sił powietrznych pod dowództwem plut. Mateusza Osowskiego.
Po oficjalnych obchodach odbyło się plenerowe spotkanie na polanie Koła Łowieckiego 113 „Wilk”. W programie był koncert orkiestry reprezentacyjnej sił powietrznych, poczęstunek wojskowy, pokaz zabytkowych pojazdów. Swoją ofertę zaprezentowało wojsko: 12 Wielkopolska Brygada Obrony Terytorialnej im. gen. bryg. Stanisława Taczaka, 31 Baza Lotnictwa Taktycznego Poznań-Krzesiny im. kpt. pil. Franciszka Jacha, Agencja Mienia Wojskowego, Centrum Szkolenia Wojsk Lądowych w Poznaniu, Wielkopolska Szkoła Podoficerska Wojsk Lądowych im. gen. bryg. Franciszka Seweryna Włada. Promowano akcję „Zostań żołnierzem Rzeczypospolitej”.
Wciąż brakuje odpowiedzi na ważne pytania dotyczące okoliczności zbrodni sprzed kilkudziesięciu lat. W tym też te najważniejsze. Nie wiemy, ilu ludzi zostało zamordowanych w tutejszych i okolicznych lasach. Nie znamy imion i nazwisk zamordowanych. Nie dysponujemy listami transportowymi z Fortu VII, gdzie mieścił się pierwszy na okupowanych ziemiach polskich obóz koncentracyjny, do lasów Palędzia i Dąbrówki. Nie wiemy, gdzie znajdują się wszystkie doły śmierci. Każda, nawet najmniejsza informacja jest w tej sprawie niezwykle cenna. We wspomnianych lasach znajduje się kilka mogił, a wśród nich mogiła studentów.
Co wiemy o studentach oraz profesorach Uniwersytetu Poznańskiego? Wiemy, że niemiecka armia 10 września 1939 r. wkroczyła do opuszczonego przez Wojsko Polskie Poznania. Następnego dnia niemieckie władze wojskowe zażądały od pełniącego obowiązki prezydenta Poznania Cyryla Ratajskiego wyznaczenia zakładników mających własnym życiem gwarantować bezpieczeństwo zarówno niemieckim żołnierzom, jak i mieszkańcom miasta. Prezydent odmówił, proponując własną osobę jako gwaranta bezpieczeństwa. Grupy zakładników nie wyznaczono, zgłosili się osobiście. Wśród nich byli zarówno studenci, jak i profesorowie (m.in.: prof. Stanisław Kasznica, prof. Edward Taylor, prof. Zygmunt Wojciechowski, prof. Leon Podlewski). W związku z tym, że w Poznaniu nie było przypadków zabójstw Niemców część z zakładników zwolniono.
W ślad za wojskiem niemieckim do Poznania wkroczył policyjny aparat represji (Einsatzgruppe) z zadaniem odizolowania i zlikwidowania wrogów Rzeszy, rozpoczynając aresztowania zgodnie ze sporządzonymi wcześniej listami. Wśród aresztowanych byli też prof. Bronisław Niklewski oraz prof. Edward Schechtel, którzy interweniowali w gestapo w związku z zamknięciem Uniwersytetu Poznańskiego. Wśród tysięcy zatrzymanych i osadzonych w miejscach odosobnienia było wielu ludzi nauki. Znanych jest kilka przypadków ich zabójstw w Forcie VII. 1 grudnia 1939 r. zamordowano prof. Edwarda Klicha (slawistę). 28/29 stycznia 1940 r. zamordowano prof. Stanisława Kalandyka (kierownika Zakładu Fizyki Uniwersytetu Poznańskiego), 6 stycznia 1940 r. zamordowano: prof. Stanisława Pawłowskiego (geografa, byłego rektora Uniwersytetu Poznańskiego), prof. Romualda Paczkowskiego (członka korporacji akademickiej Surma, prawnika, adwokata, radnego Miasta Poznania, posła na sejm RP), dr. Tadeusz Kuczmę.
Miejsce spoczynku profesorów nie zostało nigdy potwierdzone. Miejsce spoczynku studentów znajduje się w jednej z kwater w lasach Palędzia i Dąbrówki. Po wojnie prace ekshumacyjne prowadził tam zespół pod kierownictwem prof. Edmunda Chróścielewskiego.
Piotr Orzechowski
Fotografie udostępnione dzięki uprzejmości Pani Małgorzaty Rogal-Dropińskiej.