„Świat cały wieść obiegła w lot
Że jeden odtąd łączy sztandar
Gwiazdę, sierp, hakenkreuz i młot.”
Jacek Kaczmarski „Ballada wrześniowa”
Pakt Ribbentrop-Mołotow określany jest jako IV rozbiór Polski. Został podpisany w imieniu Adolfa Hitlera i Józefa Stalina 23 sierpnia 1939 roku w Moskwie przez ministra spraw zagranicznych III Rzeszy Joachima von Ribbentropa i ludowego komisarza spraw zagranicznych ZSRS Wiaczesława Mołotowa.
Porozumienie między nazistowskimi Niemcami a komunistycznym Związkiem Socjalistycznych Republik Sowieckich było formalnie umową o nieagresji. Oba państwa totalitarne zobowiązywały się w nim do nieprowadzenia przeciwko sobie żadnych działań wojennych i inwazyjnych.
Do oficjalnego dokumentu dołączono Tajny Protokół Dodatkowy, który był główną częścią układu Hitler-Stalin. Rozdzielał on strefy wpływów na terenie Europy Wschodniej i Południowo Wschodniej, oddawał Hitlerowi terytorium polskie na zachód od linii Wisły, uznawał Litwę za niemiecką strefę wpływów i dawał gwarancje neutralności ZSRS w konflikcie Niemiec z Zachodem. Moskwa zobowiązywała się także pomóc Niemcom w czasie ewentualnej wojny z Polską, torując tym III Rzeszy drogę do napaści na II Rzeczpospolitą. Umowa ta stała się punktem zwrotnym w dziejach Europy i świata. Niemiecko-radzieckie porozumienie oznaczało bowiem nieuchronny wybuch wojny.
23 sierpnia został ustanowiony w 2008 roku przez Parlament Europejski Europejskim Dniem Pamięci Ofiar Stalinizmu i Nazizmu.