Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

Stanisław Kontrowicz urodził się 21 lipca 1922 roku w Miłosławiu. Podczas okupacji używał nazwiska Kaczkowski. W 1944 roku mieszkał w Warszawie przy ul. Zielnej 5. W Powstaniu Warszawskim był żołnierzem 1 plutonu kompanii „Warszawianka” Narodowych Sił Zbrojnych. Kompanią dowodził kapitan Mieczysław Jankowski „Zawadzki”, a dowódcą Kontrowicza w 1 plutonie był porucznik Tadeusz Siemiątkowski „Mazur”.

Kompania „Warszawianka” liczyła około 160-170 żołnierzy. W jej szeregach walczył m.in. Witold Pilecki. W trakcie powstania zginęło 50 żołnierzy tej jednostki, w tym Stanisław Kontrowicz vel Kaczkowski.

Pierwotnie kompania miała opuścić Warszawę, aby wesprzeć Brygadę Świętokrzyską NSZ, ale wybuch powstania pokrzyżował te plany. Najsłynniejszy oddział powstańczy NSZ sformowany 8 sierpnia, już trzy dni później wszedł w skład I batalionu AK „Chrobry II” jako jego 1 kompania.

Żołnierze „Warszawianki” walczyli w Śródmieściu. Najważniejszą redutą przez nich bronioną był Dom Kolejowy na rogu ul. Chmielnej i Żelaznej oraz odcinek ul. Chmielnej od Żelaznej do Sosnowej. Dom Kolejowy po jego zajęciu przez powstańców stał się twierdzą o strategicznym znaczeniu, której Niemcom nie udało się zdobyć. Toczyły się tutaj krwawe i zacięte walki. Żołnierze „Warszawianki” utrzymali swoje pozycje do końca powstania.

Kapral podchorąży Stanisław Kontrowicz-Kaczkowski ps. „Kolejowiec” zginął podczas walk powstańczych 14 sierpnia 1944 roku na rogu ul. Żelaznej i al. Sikorskiego. Trafiony pociskiem Kontrowicz został wyniesiony spod ostrzału niemieckiego przez kolegę z plutonu Władysława Strumiłło ps. „Krakowiak”. Niestety kilka godzin później ciężko ranny „Kolejowiec” zmarł. Został pochowany przy ul. Chmielnej 71/73 lub według innych źródeł przy ul. Żelaznej, róg al. Sikorskiego.

Dziś Stanisław Kontrowicz-Kaczkowski „Kolejowiec” spoczywa na Woli na Cmentarzu Powstańców Warszawy, mogiła 39, rząd 1.

Pośmiertnie został odznaczony Warszawskim Krzyżem Powstańczym.

W zasobie Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu znajdują się pamiątki po Stanisławie Kontrowiczu przekazane przez Elżbietę Drouet w ramach ogólnopolskiego projektu „Archiwum Pełne Pamięci”. Wśród nich znajdują się m.in. liczne fotografie z czasów przedwojennych i okresu okupacji, Warszawski Krzyż Powstańczy Kontrowicza oraz opracowanie dot. kompanii „Warszawianka”, w której podczas Powstania Warszawskiego walczył „Kolejowiec”.

Fotografie pochodzą z akt o sygn. IPN Po 1438/43 (Zbiór fotografii dot. Stanisława Kontrowicza w Warszawie w l. 1941-1944).

Wszystkie dokumenty zostały przekazane do Oddziałowego Archiwum IPN w Poznaniu w ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci” przez Elżbietę Drouet.

dr Paweł Głuszek, Oddziałowe Archiwum IPN w Poznaniu