English version
24 stycznia 2025 r. w miejscowości Łomnica odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy edukacyjno-informacyjnej przy pomniku ofiar egzekucji z 24 stycznia 1945 r. Powstanie tablicy stanowi inicjatywę Stowarzyszenia Patriotyczny Zbąszyń. Wykonanie tablicy zostało sfinansowane przez Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu. Projekt merytoryczny został przygotowany we współpracy z Muzeum Martyrologicznym w Żabikowie.
Władze samorządowe reprezentowali Starosta Nowotomyski Andrzej Wilkoński oraz Zastępca Burmistrza Zbąszynia Marek Orzechowski. Uroczystość swoją obecnością uświetniła Wicewojewoda Wielkopolska Karolina Fabiś-Szulc. Instytut Pamięci Narodowej reprezentowały Agnieszka Kwaśnioch z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej oraz Ewa Liszkowska z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Poznaniu. Mszę św. w intencji zamordowanych więźniów odprawił proboszcz parafii pw. św. Wawrzyńca w Łomnicy ks. Tomasz Morzycki. Uroczystość została zorganizowana przez Urząd Miasta i Gminy Zbąszyń oraz Stowarzyszenie Patriotyczny Zbąszyń, które reprezentował Wiceprezes Damian Gaweł. W wyniku kwerendy historycznej udało się dotrzeć do wspomnień jednej z więźniarek Zofii Skirmunt-Młokosiewicz. Wspomnienia zostały odczytane podczas uroczystości przez jej wnuczkę Elżbietę Shooper.
W styczniu 1945 r. w związku ze zbliżaniem się Armii Czerwonej, Niemcy zarządzili likwidację i ewakuację obozu w Żabikowie. Wieczorem 19 stycznia rozstrzelano więźniów, którzy mieli zasądzone wyroki śmierci oraz wszystkich chorych i słabych, których ciała spalono w jednym z baraków. Przed północą tego samego dnia SS-mani wyprowadzili resztę więźniów, a następnie podpalili pozostałe baraki i całą dokumentację obozową. Część więźniów wywieziono w wagonach bydlęcych w kierunku KL Sachsenhausen. Pozostałą grupę poprowadzono w tzw. Marszu Śmierci, podczas którego zmuszano więźniów do przebycia każdego dnia od 30 do 40 km przy silnym mrozie. Późnym wieczorem 23 stycznia kolumna dotarła do Łomnicy, gdzie Niemcy wyznaczyli nocleg w zabudowaniach dworskich. Następnego dnia Niemcy oddzielili grupę 18 więźniów, których załadowali na wóz i skierowali drogą polną w kierunku Trzciela. Po przejechaniu kilku kilometrów wóz się zatrzymał, a więźniom obiecano wolność, o ile przebiorą się w cywilne ubrania. Podczas gdy mężczyźni zdejmowali ubranie, strażnicy zaczęli do nich strzelać. Z masakry ocalał jeden mężczyzna, który w wyniku postrzału został ranny i stracił przytomność. Po jej odzyskaniu udał się w kierunku Łomnicy, gdzie otrzymał pomoc od rodziny Janowskich i w domu Jana Michalaka. Ofiary egzekucji zostały pochowane w miejscu zbrodni, a w 1958 r. przeniesione na poznańską Cytadelę, gdzie spoczywają w mogile zbiorowej z innymi więźniami obozu w Żabikowie, którzy zginęli w dniu likwidacji obozu 19 stycznia 1945 r.
Tekst: Ewa Liszkowska