10 lutego 2025 r. w Szkole Podstawowej im. Powstańców Wielkopolskich w Łomnicy odbyło się uroczyste odsłonięcie tablicy upamiętniającej Powstańców Wielkopolskich Oddziału Łomnickiego. Tablica została ufundowana przez poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej.
Uroczystość poprzedziła msza św. odprawiona przez proboszcza ks. Tomasza Morzyckiego w kościele pw. św. Wawrzyńca w Łomnicy. Władze samorządowe reprezentowali: Starosta Nowotomyski Andrzej Wilkoński oraz sekretarz Urzędu Miasta i Gminy Zbąszyń Marcin Hoffmann. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa Wojciech Chałupka. Okolicznościowy referat wygłosiła Agnieszka Kwaśnioch z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej w Poznaniu. Uroczystość została zorganizowana przez szkołę w Łomnicy reprezentowaną przez dyrektor Annę Kluj. W uroczystości wzięli również udział mieszkańcy Łomnicy oraz przedstawiciele lokalnych stowarzyszeń historycznych: Stowarzyszenia Patriotyczny Zbąszyń, Stowarzyszenia Sołtysów Nowotomyskich oraz Nowotomyskiego Towarzystwa Kulturalnego.
Tekst i zdjęcia: Ewa Liszkowska
Łomniczanie w Powstaniu Wielkopolskim
Łomnica w czasie Powstania Wielkopolskiego stała się miejscem koncentracji oddziałów mających wziąć udział w walkach na odcinku zbąszyńskim, przede wszystkim w bitwie o Zbąszyń. Zanim jednak do Łomnicy dotarły pierwsze jednostki, mieszkańcy wsi utworzyli własny oddział. Już 3 stycznia 1919 r. dotarła do nich wiadomość o zdobyciu przez powstańców Nowego Tomyśla. Mieszkańcy zorganizowali więc zebranie w gospodzie u Fischera (obecnie dom Państwa Zalewskich). W czasie narady utworzono oddział powstańczy, którego pierwszymi dowódcami byli bracia Jan i Wacław Schulz.
7 stycznia 1919 r. do Łomnicy przybył batalion śremski dowodzony przez Stefana Chosłowskiego w składzie: pierwsza kompania śremska, kompania kórnicka, sekcja ciężkich karabinów maszynowych oraz oddział jazdy. 8 stycznia 1919 r. Schulz przekazał dowództwo nad oddziałem łomnickim Wacławowi Heniczowi. Nowy dowódca podzielił oddział na młodszych, których zadaniem było dokonywanie nocnych patroli, oraz starszych, którzy pełnili straż w dzień. Oddział łomnicki liczył około 70 ochotników.
Powstańcy z łomnickiego oddziału wraz z oddziałami stacjonującymi w Łomnicy, Nowym Dworze i Chrośnicy wzięli udział w drugiej bitwie o Zbąszyń, która miała miejsce 11 stycznia 1919 r., wówczas powstańcom nie udało się niestety zająć miasta. Zwycięstwem Polaków zakończyły się natomiast dwie bitwy o Łomnicę, 17 stycznia i 9 lutego. Oddział łomnicki czynnie uczestniczył w obronie wsi, dzięki czemu Łomnica pozostała w polskich rękach. Choć wydawało się, że we wsi nastanie wreszcie upragniony spokój, Niemcy nie zamierzali zapomnieć o poniesionej porażce. Łomnica była jeszcze wielokrotnie ostrzeliwana przez ogień artyleryjski, ostatni raz w czerwcu 1919 r., czyli kilka miesięcy po podpisywaniu rozejmu kończącego walki powstańcze.
Należy również zwrócić uwagę na udział kobiet w Powstaniu Wielkopolskim. W czasie walk o Łomnicę to właśnie kobiety opiekowały się rannymi, organizowały pomoc medyczną i wsparcie. Były to m.in. Wiktoria Draga, Anna Zalewska, Wiktoria Karaś-Szaszczak z domu Stachecka, Gertruda Michalak, Anna Pluskota. Powstanie Wielkopolskie zakończyło się 16 lutego 1919 r. podpisaniem rozejmu w Trewirze. Nie zakończyło to jednak szlaku bojowego łomniczan. Część Powstańców po reorganizacji oddziałów weszła w skład 7 Pułku Strzelców Wielkopolskich i wzięła udział w wojnie polsko-bolszewickiej.
W okresie międzywojennym powstańcy z Łomnicy pielęgnowali pamięć o tym zrywie. Wiadome jest, że w Łomnicy funkcjonowało Towarzystwo Powstańców i Wojaków, które posiadało nawet swój sztandar, poświęcony 18 kwietnia 1926 r. Wielu Łomniczan wstępowało także do Towarzystwa Powstańców Wielkopolskich. Niektórzy otrzymali Wielkopolski Krzyż Powstańczy, co było potwierdzeniem ich odwagi i męstwa. Okres spokoju i radości z odzyskanej niepodległości nie trwał jednak długo. We wrześniu 1939 r. do wsi wkroczyły oddziały niemieckie. Bohaterowie z łomnickiego oddziału stali się ofiarami niemieckich prześladowań. Już w pierwszych dniach wojny rozpoczęły się aresztowania i przesłuchiwania. Niemcy pragnęli zemsty za porażkę, jaką odnieśli dwadzieścia lat wcześniej. Wielu z łomnickich Bohaterów na własnej skórze odczuło grozę wojny.
W tym roku mija 107 lat od wybuchu Powstania Wielkopolskiego. Mimo upływu lat mieszkańcy wciąż pamiętają o powstańcach z Łomnicy. W domach potomków do dziś kultywuje się pamięć o zrywie i jego Bohaterach. Choć wieś zawdzięcza wiele oddziałom z Kórnika, Jarocina, Opalenicy, nie możemy zapominać o tym, jak wielki wkład w walki o Łomnicę mieli jej mieszkańcy.
Tekst: Agnieszka Kwaśnioch