31 lipca 2012 r. o godz. 15.00 w Bibliotece Kórnickiej Polskiej Akademii Nauk w Pałacu Działyńskich w Poznaniu otwarta została wystawa zatytułowana „Nauka – planowanie – wypędzenia. Generalny Plan Wschodni narodowych socjalistów”. Ekspozycja ilustruje zaangażowanie niemieckich naukowców w przygotowanie nazistowskich czystek etnicznych w czasie II wojny światowej, określonych terminem Generalny Plan Wschodni.
Chcąc dokonać rozrachunku z historią, Niemiecka Wspólnota Badawcza (Deutsche Forschungsgemeinschaft, DFG) wraz ze swymi polskimi partnerami – Polską Akademią Nauk i Instytutem Pamięci Narodowej – przygotowała wystawę rozliczającą rolę DFG w okresie narodowego socjalizmu. Mało kto bowiem wie, że germanizacja podbitych przez hitlerowskie Niemcy terenów prowadzona była w oparciu o pracę naukowców współpracujących z nazistami. 70 lat temu, w czerwcu 1942 r. prof. agronomii Konrad Meyer z Berlina przekazał Reichsfűhrerowi SS Heinrichowi Himmlerowi memoriał dotyczący „germanizacji” terenów wschodnich. Dokument ten, znany jako „Generalplan Ost”, doskonale odzwierciedla zbrodniczy charakter nazistowskiej polityki i brak skrupułów uczestniczących w tym projekcie ekspertów. Plan przewidywał, że w ciągu kolejnych 25 lat na zaanektowanych ziemiach Polski, w krajach bałtyckich oraz w podbitej zachodniej części Związku Radzieckiego osiedlonych zostanie pięć milionów Niemców. Natomiast miliony słowiańskich i żydowskich mieszkańców tych regionów miały zostać wymordowane, zniewolone i wypędzone.
Niemiecka Wspólnota Badawcza, renomowany niemiecki samorząd naukowy, który dziś wystawą tą rozlicza się ze swoją ponurą przeszłością, hojnie finansowała prace nad tym planem, uważając go za jeden ze swych największych projektów. „Generalny Plan Wschodni” to przykład, w jak dużym stopniu nauka niemiecka pozostawała na usługach nazistowskiego reżimu, a także jak bliskie związki łączyły naukę i wspieranie rozwoju badań naukowych z polityką. Naukowcy odpowiedzialni za Generalny Plan Wschodni nie ponieśli kary.
Otwarcia wystawy dokonał wiceprezes DFG prof. Peter Funke, dr Rafał Reczek, dyrektor poznańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz prof. Tomasz Jasiński Dyrektor Biblioteki Kórnickiej. Prof. Willi Oberkrome, profesor historii nowożytnej i najnowszej na uniwersytecie we Fryburgu Bryzgowijskim i jeden z autorów wystawy, wygłosił wykład wprowadzający pt. „Niemieckie badania w zakresie rolnictwa a Generalny Plan Wschodni”. Moderatorem uroczystości był dr Bartosz Kuświk z poznańskiego IPN.
Ekspozycja składa się z trzech części tematycznych, ukazujących genezę Generalnego Planu Wschodniego, koncepcje zaprowadzenia nowego ładu etnicznego w Europie Środkowej i Wschodniej w czsie II wojny światowej oraz realia przesiedleń, wypędzeń i ludobójstwa w latach 1939-1945.
Wystawa „Nauka – planowanie – wypędzenia. Generalny Plan Wschodni narodowych socjalistów” od 2006 r. została zaprezentowana w ponad 20 niemieckich miastach, głównie na dużych uniwersytetach, ale też w miejscach pamięci na terenie byłych obozów koncentracyjnych Bergen-Belsen i Mittelbau-Dora.
Z inicjatywą pokazania wystawy w Polsce wystąpił prezes Polskiej Akademii Nauk prof. Michał Kleiber. Dotychczas ekspozycja została zaprezentowana w Warszawie, Lublinie i we Wrocławiu. Na zakończenie odwiedzi jeszcze Gdańsk/Gdynię (2 września – 4 października 2012 r.).
Patronat nad wystawą DFG w Polsce objęli przewodniczący Bundestagu prof. Norbert Lammert oraz marszałek Sejmu RP Ewa Kopacz.
Wystawa prezentowana będzie przez cały sierpień w Pałacu Działyńskich (Stary Rynek 78/79) w powszednie dni tygodnia w godz. 9.00-18.00.