English version
W czwartek 11 października 2012 r. w Poznaniu odbyła się dyskusja panelowa „Realny socjalizm – Solidarność – transformacja” z udziałem prof. Romana Bäckera (Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych UMK), prof. Ryszarda Cichockiego (Instytut Socjologii UAM), prof. Zbigniewa Kwiecińskiego (Wydział Nauk Pedagogicznych UMK), prof. Jacka Raciborskiego (Instytut Socjologii UW) i prof. Jadwigi Staniszkis (Instytut Studiów Politycznych PAN); Moderatorem dyskusji był prof. Krzysztof Brzechczyn (IPN Poznań/Instytut Filozofii UAM). Przedmiotem dyskusji była wydana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu książka Leszka Nowaka Polska droga od socjalizmu. Pisma polityczne 1980–1989. Spotkanie zostało zorganizowane przez poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej, Instytut Filozofii UAM i Polskie Towarzystwo Filozoficzne Oddział w Poznaniu.
Dyskusja koncentrowała się wokół trzech zasygnalizowanych w tytule panelu motywów. Prof. Roman Bäcker podkreślił, że do opisu realnego socjalizmu Leszek Nowak zbudował nowy język, który w ówczesnych warunkach społecznych doskonale porządkował i systematyzował doświadczenie realnego socjalizmu. Podstawową kategorią tego języka był termin trój-panowania klasowego, oznaczającą klasę (aparat PZPR) dysponującą środkami przymusu, produkcji i indoktrynacji oraz zniewolenia politycznego i warunków oporu przeciwko temu zniewoleniu.
Prof. Ryszard Cichocki z kolei zastanawiał się nad użytecznością kategorii trój-panowania klasowego do opisu współczesnych społeczeństw demokratycznych i postkomunistycznych. Konkluzja tej części dyskusji była niejednoznaczna, gdyż kategoria – jak każda w naukach społecznych – ma określony zakres zastosowania. Odpowiednia jest do opisu systemów monocentrycznych, w mniejszym stopniu nadaje się do zastosowania w opisie społeczeństw demokratycznych.
Nowy wątek w dyskusji zainicjowała Jadwiga Staniszkis, która przedstawiła odbiór koncepcji Leszka Nowaka w ruchu Solidarności 1980–1981. Wyjaśnienia solidarnościowego buntu, dokonywane przez Nowaka, bardziej wtedy trafiały do przekonania robotników niż konkurencyjne opisy ich działań dokonane z perspektywy moralistycznej i walki w obronie godności. Leszek Nowak był podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów ekspertem w XI Zespole Tematycznym: Związek wobec PZRP i władz państwowych. Zespół ten jako jedyny ze zjazdowych zespołów programowych przedstawił dwa alternatywne warianty ułożenia stosunków z władzami komunistycznymi, określane mianem projektów pragmatyków i fundamentalistów. Współautorem tej ostatniej platformy programowej był właśnie Leszek Nowak.
Prof. Zbigniew Kwieciński przedstawił okoliczności swojego wystąpienia w trakcie posiedzenia Rady Wydziału Nauk Społecznych w listopadzie 1984 r. Profesor protestował wtedy przeciwko zawieszeniu Leszka Nowaka w prawach nauczyciela akademickiego przez ówczesnego Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Benona Miśkiewicza. Zbigniew Kwieciński zwrócił uwagę na walory opracowanego przez Leszka Nowaka antropologicznego modelu człowieka i możliwości jego wykorzystania w praktyce wychowawczej.
Prof. Jacek Raciborski zwrócił uwagę na możliwość wykorzystania teorii Nowaka w wyjaśnieniu społeczeństwa demokratycznego. Stabilny kompromis społeczny, na którym opiera się demokracja,możliwy jest dopiero wtedy, gdy ukształtuje się równowaga sił pomiędzy najważniejszymi podmiotami (klasami) społecznymi. Wtedy dopiero zasady instytucjonalne (Monteskiuszowski trójpodział władz w obrębie władzy politycznej) i normy zyskują powszechną moc obowiązywania.
Po wypowiedziach prelegentów odbyła się dyskusja z udziałem uczestników i słuchaczy panelu.
Miejsce i czas: Sala AB, DS „Jowita”, Poznań, ul Zwierzyniecka 7, Czwartek, 11 października 2012, godz. 12:00
Patroni medialni: