Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Co rozumiemy pod określeniem „opór społeczny”? Dlaczego mówimy: opór społeczny, a nie: działalność konspiracyjna? Czy społeczeństwo Wielkopolski i Ziemi Lubuskiej znajdowało wsparcie w Kościele katolickim? Jakie są najważniejsze miejsca upamiętniania form oporu wobec reżimu komunistycznego na Ziemi Lubuskiej? Jakie są najważniejsze miejsca upamiętniania form oporu wobec reżimu komunistycznego w Wielkopolsce?

Na te i inne pytania odpowiedzą: dr Tadeusz Dzwonkowski, dr Piotr Grzelczak i prof. dr hab. Stanisław Jankowiak. Prowadząca: dr hab. Elżbieta Wojcieszyk.

Debata została zarejestrowana podczas Wielkopolskiego Kongresu Pamięci Narodowej, który odbył się 18–19 czerwca 2024 r. na terenie Międzynarodowych Targów Poznańskich.

Przez cały okres panowania w Polsce reżimu komunistycznego w latach 1944/45-1989 społeczeństwo nie zaakceptowało tego systemu. Komuniści szybko i krwawo zdławili zbrojne podziemie antykomunistyczne. Sprzeciw przetrwał w społeczeństwie w formie oporu, który przybierał różne formy: demonstracje uliczne, strajki, publikacje bez cenzury, antyreżimowe napisy w przestrzeni publicznej nielegalne spotkania, pogadanki, kontestowanie głosowań do sejmu i rad narodowych, itp. Ponieważ jedyną instytucją zdolną do zorganizowanego protestu wobec reżimu był Kościół katolicki, gremialny udział w uroczystościach kościelnych był też sposobem wyrażania oporu wobec władzy. Nasilenie oporu przyczyniało się do przemian politycznych w Polsce „ludowej”, w latach: 1945-1956, 1956–1970, 1970-1980, 1980-1989.

Brak możliwości legalnych protestów doprowadzał co jakiś czas do gwałtownych wystąpień. Największe z nich miały miejsce w Wielkopolsce, gdzie do protestów doszło w Poznaniu 28 czerwca 1956 r. Po Październiku 1956 r. w Poznaniu przez pewien czas „półlegalną” działalność prowadził Studencki Komitet Pomocy dla Więźniów Politycznych, organizując pomoc prawną i socjalną, a także prowadząc indywidulaną korespondencję z więźniami politycznymi.

Na Ziemi Lubuskiej największe protesty miały miejsce w Zielonej Górze w dniu 30 maja 1960 r. kiedy mieszkańcy bronili Domu Katolickiego. W latach 1980-1981 spektakularnym wydarzeniem był protest rolników w dniu 31 sierpnia 1981 r. w Glińsku na polach należących do świebodzińskiego PGR, który przerodził się w konflikt między działaczami „Solidarności” a dyrekcją Zakładu Rolnego w Lubogórze (będącego częścią świebodzińskiego PGR). Opór społeczny w okresie stanu wojennego i później na Ziemi Lubuskiej i w Wielkopolsce przejawiał się też w udziale w inicjatywnych religijnych: Duszpasterstwie Ludzi Pracy i pielgrzymkach.

Zwieńczeniem oporu społecznego wobec komunistów tak na Ziemi Lubuskiej, jak i w całej Wielkopolsce było gremialne poparcie dla Komitetów Obywatelskich „Solidarność”.