We wtorek 12 sierpnia 2025 r. w Muzealnym Centrum Edukacyjnym Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości przy ul. Ślusarskiej 14 w Poznaniu odbył się wykład otwarty pracownika Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu Tomasza Cieślaka pt. „Operacja «Tannenberg». Zagłada polskich elit w Wielkopolsce w 1939 r.”. Spotkanie w ramach prowadzonego przez muzeum cyklu „Oblicza wojny” cieszyło się sporym zainteresowaniem.
Podczas wykładu prelegent poruszył tematy związane z zagładą wielkopolskich warstw przywódczych przez niemieckie jednostki policyjne w 1939 r. w Wielkopolsce, przybliżył przebieg operacji „Tannenberg” w Polsce oraz przedstawił tragiczną historię pięciu miejsc w Wielkopolsce, gdzie Niemcy dokonali zbrodni masowych na początku II wojny światowej. Są to lasy: Palędzia i Dąbrówki k. Zakrzewa, leśnictwa Wypalanki k. Dębienka (gm. Stęszew), Lasy Rożnowskie, Las Bukowiecki k. Wągrowca oraz Jedlecki k. Gołuchowa. Nie zabrakło również tematyki związanej z publicznymi egzekucjami wielkopolskich elit dokonanymi przez niemieckie Einsatzgruppen jesienią 1939 r. na rynkach wielkopolskich miasteczek.
Operacja „Tannenberg” była pierwszą zaplanowaną na masową skalę operacją eksterminacyjną przeprowadzoną przez Niemców w okresie II wojny światowej. Jej celem było fizyczne wyeliminowanie liderów polskich warstw przywódczych, w większości wpisanych przed wojną na tzw. listy proskrypcyjne. Adolf Hitler nie ufając do końca niemieckiej generalicji, zaproponował przeprowadzenie likwidacji polskich elit pozostającym w dyspozycji Heinricha Himmlera siłom policyjnym i SS. Cała operacja miał odbyć się pod osłoną prowadzonych przez Wehrmacht działań wojennych. Do końca 1939 r. na terenach II Rzeczypospolitej okupowanych przez III Rzeszę w ten właśnie sposób Niemcy zamordowali prawie 55 000 polskich obywateli. Ofiarą zaplanowanych mordów padli głównie: Powstańcy Wielkopolscy, Powstańcy Śląscy, członkowie Polskiego Związku Zachodniego, nauczyciele, księża, robotnicy, chłopi, urzędnicy i ziemianie. Byli to w większości liderzy lokalnych środowisk. Na okupowanych terenach Polski doszło także do pierwszych pogromów ludności żydowskiej. Z uwagi na charakter i skalę podjętych przez Niemców w ramach tej operacji działań eksterminacyjnych, możemy mówić o zbrodni ludobójstwa popełnionej na obywatelach polskiego narodu. Oficjalnie trwała ona od 1 września do 20 listopada 1939 r., ale fala masowych zbrodni przetaczała się przez polskie ziemie jeszcze do końca 1939 r., będąc zapowiedzią „Akcji Inteligencja” w roku następnym.
Tekst: Tomasz Cieślak