English version
W piątek 22 sierpnia 2025 r. z udziałem zastępcy prezesa IPN dr. Mateusza Szpytmy odbyły się w Poznaniu uroczystości 80. rocznicy wymuszonego przemianowania Stronnictwa Ludowego (w konspiracji działającego pod kryptonimem „Roch”) na Polskie Stronnictwo Ludowe.
Wydarzenie skupiło się na upamiętnieniu osoby Stanisława Mikołajczyka, w tym roku jednocześnie mija 25. rocznica sprowadzenia do Polski prochów premiera rządu na uchodźstwie.
Na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan na grobie Stanisława Mikołajczyka wspólny wieniec złożyli: dr Mateusz Szpytma, Zofia Szalczyk Wiceprzewodnicząca Rady Naczelnej PSL oraz Wicemarszałek Województwa Wielkopolskiego Wojciech Jankowiak.
Następnie na placu przed Wielkopolskim Urzędem Wojewódzkim w Poznaniu miał miejsce wernisaż wystawy IPN poświęconej Stanisławowi Mikołajczykowi. Opowiadając o osobie premiera rządu na uchodźstwie zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma podkreślił postawę Mikołajczyka w 1945 r., który idąc na kompromis, podjął walkę o demokratyczną Polskę i włączył do niej rzeszę patriotów:
Spotykamy się z okazji 80. rocznicy wymuszonego przemianowania Stronnictwa Ludowego na Polskie Stronnictwo Ludowe, ponieważ komuniści tak jak ukradli Polskę, tak chcieli ukraść ruch ludowy, nawet jego nazwę. Nastały dwa trudne lata i sam Stanisław Mikołajczyk musiał uciekać, zagrożony śmiercią. Wyjechał i żyjąc na obczyźnie, otwierał oczy Zachodu na to, czym jest komunizm. Teraz, w rodzinnym mieście Stanisława Mikołajczyka, dziękujemy wszystkim, którzy dbali o jego pamięć. Instytut Pamięci Narodowej, który powstał w tym samym roku, w którym zostały sprowadzone szczątki Stanisława Mikołajczyka do Polski, także o ruchu ludowym i Stanisławie Mikołajczyku pamięta. Wszystkich zainteresowanych odsyłam do monumentalnej publikacji źródłowej „Stanisław Mokołajczyk w dokumentach aparatu bezpieczeństwa”.
Głos zabrali również Wiceprzewodnicząca Rady Naczelnej PSL Zofia Szalczyk, która odczytała list prezesa PSL Władysława Kosiniaka-Kamysza i Wicemarszałek Województwa Wielkopolskiego Wojciech Jankowiak, który opowiedział m.in. o działalności Towarzystwa im. Stanisława Mikołajczyka
Kolejny wieniec, również w uroczystej asyście wojskowej, został złożony pod pomnikiem Stanisława Mikołajczyka. Na zakończenie w sali sesyjnej urzędu dyrektor poznańskiego oddziału IPN prof. UAM dr hab. Rafał Reczek wygłosił wykład okolicznościowy „Od pozornej do demokracji «ludowej». PSL wobec ewolucji systemu politycznego w Polsce w latach 1944–1947.
Wystawa „Stanisław Mikołajczyk” z serii „Biografie elementarne” prezentowana będzie w holu Wielkopolskiego Urzędu Wojewódzkiego do 5 września 2025 r.
Stronnictwo Ludowe powstałe w marcu 1931 roku w wyniku zjednoczenia stronnictw chłopskich było jednym z głównych reprezentantów interesów wsi. W czasie II wojny światowej działało w kosnpiracji pod kryptonimem „Roch”. W 1945 roku doszło do rozłamu: część działaczy chłopskich, współdziałających z komunistami, zorganizowała własne struktury również pod nazwą Stronnictwo Ludowe, część partii pod przewodnictwem Stanisława Mikołajczyka przyjęła nazwę Polskie Stronnictwo Ludowe.
Stanisław Mikołajczyk (1901-1966) był liderem Stronnictwa Ludowego, w połowie lat trzydziestych największej partii opozycyjnej wobec rządzącej sanacji. W latach II wojny światowej wszedł w skład najwyższych władz RP na emigracji. Jako premier walczył o zachowanie podmiotowości Polski na arenie międzynarodowej i ułożenie trudnych stosunków dyplomatycznych ze Związkiem Sowieckim. Po powrocie do kraju w 1945 r. dążył do wolnych wyborów, a kierowane przez niego Polskie Stronnictwo Ludowe stało się wyrazicielem dążeń wielu Polaków, chcących żyć w wolnym, demokratycznym kraju. Choć terror i fałszerstwa wyborcze sprawiły, że z podjętej walki wyszedł przegrany i ostatecznie w 1947 r. musiał ratować się ucieczką z Polski, istnienie PSL uniemożliwiło komunistom szybką sowietyzację kraju. Do końca pozostawał symbolem walki o uniezależnienie Polski od wschodniego sąsiada.