English versionW tym roku już po raz siedemnasty zachęcaliśmy do zapalenia „znicza pamięci” ofiarom niemieckich zbrodni dokonanych w ramach operacji „Tannenberg”, „Akcji Inteligencja” oraz „politycznego oczyszczania gruntu” w 1939 r. Każdego roku, w trzecią niedzielę października, przypominamy o tych, którzy jako pierwsi zostali poddani eksterminacji po agresji III Rzeszy Niemieckiej na Polskę.
Chcąc pozbawić naród polski przywódców oraz możliwości tworzenia ruchu oporu, Niemcy metodycznie, głównie na ziemiach wcielonych do III Rzeszy, jesienią 1939 r. zaczęli mordować przedstawicieli lokalnych warstw przywódczych. W dokonanych wówczas setkach egzekucji rozstrzelanych zostało wielu Powstańców Wielkopolskich i Śląskich. Mordowani byli także polscy urzędnicy, nauczyciele, księża, działacze polityczni i społeczni, przedstawiciele ziemiaństwa, związków oraz stowarzyszeń patriotycznych. Wszyscy oni zginęli tylko dlatego, że pełnili przywódcze role w polskim narodzie.
Część z nich publicznie rozstrzelano na głównych placach polskich miast i miasteczek. Celem tych egzekucji było zastraszenie Polaków i pozbawienie ich chęci stawiania oporu niemieckim okupantom. Wspólnie pokazaliśmy, że o nich pamiętamy – o tych, którzy mają swój grób, a na nim tablicę z imieniem i nazwiskiem, ale również o tych, którzy leżą w bezimiennych, masowych mogiłach rozsianych po lasach, celowo oddalonych od skupisk ludzkich.
19 października 2025 r. w Książu Wielkopolskim odbyły się główne uroczystości podsumowujące XVII edycję akcji „Zapal znicz pamięci”. Zgromadziły one przedstawicieli najwyższych władz samorządowych województwa na czele z Marszałkiem Województwa Wielkopolskiego Markiem Woźniakiem, który jest patronem akcji. Nie zabrakło również I Wicewojewody Wielkopolskiej Karoliny Fabiś-Szulc, Burmistrza Książa Wielkopolskiego Teofila Marciniaka oraz Burmistrza Miasta i Gminy Dolsk Tomasza Frąckowiaka. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu reprezentowała Marta Szczesiak-Ślusarek, Naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu. Obecni byli również regionalni koordynatorzy akcji „Zapal znicz pamięci” w Wielkopolsce: Tomasz Cieślak i dr Katarzyna Florczyk.
Podniosłe obchody, które zgromadziły wielu mieszkańców Książa i okolic, podzielone zostały na trzy części. Rozpoczęły się mszą świętą w kościele pw. NMP Wniebowziętej i św. Mikołaja w Książu Wielkopolskim w intencji rozstrzelanych w 1939 r. oraz Maksymiliana Cygalskiego, obrońcy Poczty Polskiej w Gdańsku. Liturgii towarzyszył poruszający koncert Chóru Consensus, który nadał nabożeństwu szczególnie uroczysty charakter. W trakcie mszy św. głos zabrał Tomasz Cieślak z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, który przybliżył okoliczności rozstrzelania przez niemieckie Einsatzkommando 14 w dniu 20 października 1939 r. 17 mieszkańców gminy Książ i Dolsk.
Po uroczystej mszy św. uczestnicy w asyście kompani honorowej 6 batalionu chemicznego Sił Powietrznych ze Śremu, pod dowództwem ppor. Kamila Kowalewskiego, przemaszerowali na rynek miejski w Książu. Żołnierze pełnili wartę honorową przy pomniku upamiętniającym niewinnie straconych mieszkańców. Po odśpiewaniu hymnu państwowego i podniesieniu flagi na maszt głos zabrali: Burmistrz Książa Wielkopolskiego Teofil Marciniak, Burmistrz Miasta i Gminy Dolsk Tomasz Frąckowiak, Marszałek Województwa Wielkopolskiego Marek Woźniak oraz Naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu Marta Szczesiak-Ślusarek, która podsumowała XVII edycję akcji medialno-edukacyjnej IPN i Radia Poznań „Zapal znicz pamięci”. Podkreśliła, że akcja ta łączy tysiące Polaków we wspomnieniu o naszych rodakach rozstrzelanych przez okupanta niemieckiego w pierwszych miesiącach II wojny światowej.
Poruszającym momentem uroczystości był Apel Pamięci odczytany przez por. Kamila Sokalskiego, po którym kompania 6 batalionu chemicznego Sił Powietrznych oddała salwę honorową. Następnie przedstawiciele oficjalnych delegacji oddali hołd pod pomnikiem rozstrzelanych 20 października 1939 r. mieszkańców ziemi ksiąskiej i dolskiej.
Uczniowie Szkoły Podstawowej im. Janusza Kusocińskiego w Dolsku wraz z grupą mażoretek „Queen” zaprezentowali etiudę teatralną zatytułowaną „Pamięci naszych ojców”. Inscenizacja była hołdem dla lokalnych bohaterów i przypomnieniem tragicznych wydarzeń z 1939 r. Elementem towarzyszącym wydarzeniu była wystawa Instytutu Pamięci Narodowej „Niemiecka operacja «Tannenberg» w Polsce”, a uczestnicy mogli także zapoznać się z wydaną przez Centrum Kultury publikacją „Książ’39. Niewinnie straceni…” autorstwa Tomasza Cieślaka.
Ostatnia, trzecia część uroczystości odbyła się przy zbiorowej mogile na cmentarzu parafialnym w Książu. Poprzedził ją uroczysty pochód uczestników z udziałem pocztów sztandarowych, kompanii honorowej, strażaków, przedstawicieli organizacji i stowarzyszeń. Wartę honorową przy mogile pełniły wspólnie 19 Drużyna Harcerska „Czarne Stopy” oraz 19 Gromada Zuchowa „Mali Kosynierzy”. Zgromadzeni oddali hołd ofiarom poprzez modlitwę, złożenie zniczy oraz symboliczną minutę ciszy.
Jednym z bohaterów tegorocznej akcji „Zapal znicz pamięci” w Wielkopolsce był Stefan Ludwik Doerffer, zamordowany 19 października 1939 r. w publicznej egzekucji na rynku miejskim w Książu.
Stefan Ludwik Doerffer (1877–1939) był jednym z wówczas zamordowanych. Był żołnierzem, administratorem dóbr ziemskich i działaczem społecznym. Po ukończeniu studiów rolniczych na Uniwersytecie w Halle, w 1904 r. otrzymał w administrowanie rozległe dobra należące do hrabiego Maksymiliana Mielżyńskiego. Były to trzy klucze: w Łęce Wielkiej, Pawłowicach i Mchach. Okazał się bardzo sprawnym zarządcą dwunastu majątków i ośmiu folwarków należących do rodziny Mielżyńskich. W 1926 r. objął w dzierżawę Brzóstownię (majątek k. Książa), gdzie zamieszkał ze swoją liczną rodziną. W okresie II RP aktywnie działał także społecznie: m.in. był członkiem rady nadzorczej Cukrowni w Gostyniu i prezesem Kółka Rolniczego w Książu.
Organizatorami uroczystości byli:
Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu
Centrum Kultury w Książu Wielkopolskim
Gmina Książ Wielkopolski
Gmina Dolsk
Akcja medialno-edukacyjna „Zapal znicz pamięci” to wspólny projekt pięciu Oddziałowych Biur Edukacji Narodowej IPN i lokalnych rozgłośni radiowych. Celem akcji jest upamiętnienie polskich obywateli II RP, zamordowanych przez Niemców w pierwszych miesiącach Ii wojny światowej.
Akcja odbywa się pod honorowym patronatem Marszałka Województwa Wielkopolskiego Marka Woźniaka.
Koordynator ponadregionalny akcji: Marta Szczesiak-Ślusarek
Koordynatorzy regionalni: Tomasz Cieślak i dr Katarzyna Florczyk
Tekst: Tomasz Cieślak