English version
8 czerwca 2026 r. na terenie Nadleśnictwa Grodzisk (Kozie Laski, pow. nowotomyski, woj. wielkopolskie) odbyła się uroczystość odsłonięcia głazu memmoratywnego z tablicą upamiętniającą członków oddziału Bronisława Ogrodowicza „Klina”, który został rozbity przez funkcjonariuszy sowieckich oraz Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Nowym Tomyślu w lipca 1945 r.
Upamiętnienie to wynik współpracy poznańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej z Nadleśnictwem Grodzisk oraz Gminą Nowy Tomyśl. Inicjatorem upamiętnienia była strona społeczna, skupiająca historyków regionalistów i społeczników: dyrektor Szkoły Podstawowej w Wytomyślu panią Darię Bąkowska, historyka dr. Zdzisława Kościańskiego, Mieczysława Janasa oraz radnego Powiatu Nowotomyskiego Edwina Piglę. Projekt został sfinansowany ze środków Instytutu Pamięci Narodowej. Uroczystość odsłonięcia upamiętnienia została przygotowana przez Nadleśnictwo Grodzisk oraz Gminę Nowy Tomyśl.
Instytut Pamięci Narodowej reprezentował naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętnienia Walk i Męczeństwa w Poznaniu Wojciech Chałupka. Władze samorządowe reprezentował Burmistrz Nowego Tomyśla Marcin Brambor, Zastępca Burmistrza Adrianna Brzostowska oraz Wicestarosta Nowotomyski Jakub Skrzypczak. Nadleśnictwo Grodzisk reprezentował Nadleśniczy Dariusz Szulc i Leśniczy Leśnictwa Róża Roman Andrzejewski. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele rodziny jednej z upamiętnionych osób: Zbigniew Mużyło z wnukiem, a także Prezes Wielkopolskiego Stowarzyszenia Upamiętnienia Żołnierzy Wyklętych Maciej Wiśniewski. Oprawę muzyczną zapewnił ZSM Palatium, a wartę wystawiło Towarzystwo Działań Historycznych im. F. Pięty w Barwach 57 Pułku Piechoty Karola II Króla Rumunii. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele lokalnych szkół wraz z pocztami sztandarowymi. Szkołę Podstawową im. M. Kownackiej w Wytomyślu reprezentowała dyrektor Daria Bąkowska, Szkołę Podstawową nr 1 im. T. Kościuszki w Nowym Tomyślu reprezentował dyrektor Łukasz Frański, Zespół Szkół nr 2 im. K. Hołogi reprezentowała dyrektor Marzena Ginter. Ponadto na uroczystość przybyli członkowie Stowarzyszenia Sołtysów Powiatu Nowotomyskiego, które reprezentował Arkadiusz Kaźmierczak oraz przedstawiciele Nowotomyskiego Towarzystwa Kulturalnego, reprezentowanego przez Prezesa Ryszarda Ratajczaka.
Uroczystość uświetnił wykład dr. Zdzisława Kościańskiego oraz opowieści i fotografie rodzinne, którymi z zebranymi gośćmi podzielił się Zbigniew Mużyło. Nowe upamiętnienie zostało uroczyście poświęcone przez proboszcza parafii pw. św. Michała Archanioła w Wytomyślu ks. Marka Niemira.
10 czerwca 1945 r. Bronisław Ogrodowicz wraz z 13 żołnierzami z 1 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej dokonali dezercji w celu sformowania oddziału, który będzie prowadzić walkę z władzami komunistycznymi o niepodległy byt Państwa Polskiego. Oddział dotarł na teren powiatu nowotomyskiego. 1 lipca doszło do starcia z żołnierzami sowieckimi, w wyniku czego zginęło dwóch sowietów. Powiatowy Urząd Bezpieczeństwa Państwa w Nowym Tomyślu rozpoczął zorganizowane działania w celu rozbicia organizacji „Klina”. Oddział został ostatecznie zlikwidowany w nocy z 26 na 27 lipca 1945 r. W trakcie obławy zginęli Bronisław Ogrodowicz „Klin”, Jan Pietruk „Grab” i Adolf Mędryk „Waligóra”. Aresztowano dziewięciu członków oddziału: Bronisława Bielińskiego, Wacława Budę, Józefa Chrupczalskiego, Bronisława Kasprzaka, Antoniego Mużyło, Jana Mużyło, Józefa Rychlickiego, Józefa Stasiewicza i Jana Sztejnera. 30 września na rozprawie przed Wojskowym Sądem Okręgowym w Poznaniu członkowie oddziału „Klina” zostali skazani na 10 lat więzienia. Mniejsze wyroki otrzymały osoby oskarżone o udzielanie pomocy. W 1994 r. przeprowadzone zostało postępowanie sądowe, w wyniku którego wyroki wobec Jana Mużyło, Antoniego Mużyło i Jana Sztejnera zostały unieważnione.
Tekst: Ewa Liszkowska