Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Trzeciego dnia Wyjazdu Pamięci 2026 polska delegacja udała się na cmentarz miejski w Steyr. Znajduje się tam polska tablica upamiętniająca Polaków, którzy „padli ofiarą reżimu hitlerowskiego”. Została ona ufundowana w latach sześćdziesiątych przez powołaną w 1947 r. Radę Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa PRL. Upamiętnia ona polskie ofiary podobozu KL Mauthausen, który SS założyło 14 marca 1942 r. przy Haagerstrasse w Münichholz (Steyr–Münichholz). Był on jednym z pierwszych podobozów KL Mauthausen, a przetrzymywani w nim więźniowie byli wykorzystywani niewolniczo na rzecz niemieckiego przemysłu zbrojeniowego (zakłady firmy Steyr-Daimmler-Puch AG).

Na cmentarzu znajduje się również pomnik poświęcony więźniom KL Mauthausen i KL Gusen, którzy zostali skremowani w okresie II wojny światowej w krematorium miasta Steyr. Pod upamiętnieniem wykonanym ze rdzawych metalowych płyt znajduje się jama grobowa z urnami prawie 800 więźniów KL Mauthausen–Gusen. Została ona odkryta dopiero w 2011 r. dzięki staraniom rodzin polskich i żydowskich więźniów tych obozów. Umieszczony na jednej z nich napis brzmi: „W 1948 roku pochowano w tym miejscu urny około 800 więźniów obozów koncentracyjnych. Zapomniane przez dziesięciolecia, zostały ponownie odkryte w 2011 roku. Zidentyfikowano nazwiska 84 z nich. Dwie urny zwrócono rodzinom jako pamiątkę po tych osobach”. Polska delegacja złożyła kwiaty zarówno pod tablicą upamiętniającą polskich więźniów, jak również pod pomnikiem kryjącym urny więźniów KL Mauthausen i KL Gusen, w tym wielu niezidentyfikowanych Polaków.

Po wizycie na cmentarzu Steyr wszyscy udali się do Muzeum Arbeitswelt i zwiedzili bardzo ciekawą wystawę stałą otwartą w byłym schronie przeciwlotniczym miasta Steyer. Sztolnie znajdują się pod zamkiem Lamberg i centrum miasta Steyr, zostały wybudowane w okresie II wojny światowej przez więźniów KL Steyr–Münichholz (Stollen der Erinnerung). Została ona przygotowana przez Mauthausen Komitee Steyr i przedstawia historię narodowego socjalizmu w Steyr oraz niewolniczą prace więźniów i robotników przymusowych, w tym wielu z Polski. Warto dodać, że firma Steyr-Daimmler-Puch AG przez cały okres II wojny światowej niewolniczo wykorzystywała na terenie całej Austrii, ale także i w okupowanej Polsce (przejęte w 1939 r. przez niemieckie władze okupacyjne polskie zakłady zbrojeniowe w Radomiu), więźniów obozów koncentracyjnych (m.in. KL Gusen, KL Ebensee) oraz robotników przymusowych (centrala zakładów w mieście Steyr).

Tekst: Tomasz Cieślak