English version
1 września 2026 r. na Rynku w Zbąszyniu otwarto przygotowaną przez IPN wystawę pt. „1939. Wielkopolska broni się!”. Wydarzenie upamiętniło 87. rocznicę wybuchu II wojny światowej. Organizatorami wydarzenia byli Gmina Zbąszyń oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu.
Uroczystość rozpoczęła się złożeniem kwiatów i zniczy pod Pomnikiem Powstańców Wielkopolskich i Ofiar II Wojny Światowej na Placu Wolności w Zbąszyniu przez delegację pracowników IPN na czele z dyrektorem Oddziału IPN w Poznaniu prof. UAM dr. hab. Rafałem Reczkiem.
Następnie zgromadzeni na zbąszyńskim rynku goście w czasie uroczystego podniesienia flagi Rzeczypospolitej zaintonowali hymn narodowy. W imieniu gospodarzy zebranych powitał burmistrz Gminy Zbąszyń Tomasz Kurasiński. Następnie głos zabrał dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu prof. UAM dr hab. Rafał Reczek, który oficjalnie otworzył wystawę i opowiedział zgromadzonym o wydarzeniach, które miały miejsce 87 lat temu. W dalszej części uroczystości autor wystawy, Piotr Orzechowski, opowiedział o wydarzeniach września 1939 r.
Następnie zebrani skierowali się do Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej i Regionu Kozła, gdzie miały miejsce prezentacja broszury „1939. Wielkopolska broni się!” oraz prelekcje historyczne. W związku z rozpoczęciem roku szkolnego naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu Marta Szczesiak-Ślusarek zaprezentowała nową ofertę edukacyjną skierowaną do uczniów, nauczycieli oraz wszystkich zainteresowanych najnowszą historią Polski. Edukatorzy z IPN Oddział w Poznaniu – Agnieszka Kubiak i Piotr Orzechowski – poprowadzili wykłady historyczne, przedstawiając: „Nastroje społeczne na granicy polsko-niemieckiej w 1939 r. na przykładzie Zbąszynia” oraz: „Obronę granicy państwowej na obszarze województwa poznańskiego we wrześniu 1939 r.”.
Wydarzeniu towarzyszyła degustacja potraw polskiej kuchni międzywojennej, przygotowanych według tradycyjnych receptur z lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku. Poczęstunek został przygotowany przez panią Emilię Krzywiecką i Stowarzyszenie Patriotyczny Zbąszyń dzięki wsparciu Gminy Zbąszyń, Nadleśnictwa Babimost oraz SLGR Obra–Warta.
W uroczystości uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych oraz funkcjonariusze Straży Granicznej z Krosna Odrzańskiego. Obecne były też organizacje i stowarzyszenia: Klub Rodła Ziemi Babimojskiej, Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego, Stowarzyszenie Patriotyczny Zbąszyń, Stowarzyszenie Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych. W wydarzeniu wzięli również udział żołnierze z 17. Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej oraz Klubu 17. Wielkopolskiej Brygady Zmechanizowanej im. gen. broni Józefa Dowbor-Muśnickiego z Międzyrzecza, którzy przygotowali prezentację sprzętu i pojazdów wojskowych oraz stoisko historyczno-informacyjne. Zainteresowani mogli obejrzeć transporter opancerzony Rosomak i pojazd opancerzony Oshkosh M-ATV.
Otwarcie wystawy zgromadziło licznych mieszkańców Zbąszynia, Regionu oraz pasjonatów historii – w uroczystości wzięło udział ponad trzysta osób chcących upamiętnić bohaterów i wydarzenia z września 1939 r.
Wystawa „1939. Wielkopolska broni się!” przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu przedstawia przebieg obrony Wielkopolski. Prezentuje takie zagadnienia, jak: międzynarodowe tło wydarzeń, powody napaści państwa niemieckiego na Polskę, incydenty graniczne poprzedzające agresję, a także przebieg bitwy granicznej. Przedstawia również proces wycofania polskich oddziałów na kolejne linie obronne, starcia zbrojne w centrum i na wschodzie województwa, działania wojsk niemieckich i utworzenie okupacyjnej administracji na zajętych ziemiach polskich. Informacje zawarte na 12 planszach ilustrują liczne fotografie oraz mapy. Można się z nimi zapoznać do 6 września 2026 r.
---
Zbąszyń w 1939 r. był miastem przygranicznym oraz jedną z pierwszych miejscowości, która doświadczyła działań wojennych ze wszystkimi tego konsekwencjami. Obronę granicy od pierwszych chwil napaści prowadzili funkcjonariusze Straży Granicznej, umożliwiając przeprowadzenie ewaluacji, a także wykonanie zadań przez polskich saperów. Aktywną obronę granicy prowadziły oddziały rozpoznawcze, w tym kompania zwiadowców 14. Dywizji Piechoty pod dowództwem por. Władysława Polaszka. Mając do dyspozycji pluton czołgów z 71. Samodzielnej Kompanii Czołgów Rozpoznawczych oraz wsparcie dywizji, mieszkańców i podporządkowanych doraźnie służb, skutecznie reagował na działania przeciwnika, kontrolując sytuację w trakcie trzech dni bitwy granicznej.