Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

2 października 2026 r. w Rawiczu odbyła się uroczystość odsłonięcia pomnika upamiętniającego czterech Komendantów Korpusu Kadetów nr 3/2 tj. ppłk. Mariana Merkisza, ppłk. Konstantego Witolda Czachowskiego, ppłk. Edwarda Wilczyńskiego ppłk. Włodzimierza Kowalskiego. Upamiętnienia komendantów było wspólną inicjatywą poznańskiego Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej oraz Gminy Rawicz. Autorem projektu i fundatorem upamiętnienia jest Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu.

IPN reprezentowali dyrektor poznańskiego oddziału prof. UAM dr hab. Rafał Reczek oraz naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Poznaniu Wojciech Chałupka. Władze samorządowe reprezentowała Zastępca Burmistrza Rawicza Edyta Naskręt oraz delegacja powiatu kolskiego z Sekretarzem Powiatu Arturem Szafrańskim. W uroczystości wzięli również udział potomkowie ostatniego komendanta ppłk. Włodzimierza Kowalskiego: wnuk Janusz Bidowaniec i prawnuczka Anna Dzikowska-Jędrzejczak. Asystę mundurową zapewniła klasa przygotowania wojskowego I Liceum Ogólnokształcącego w Rawiczu. Wartę honorową wystawiła Wielkopolska Brygada Wojsk Obrony Terytorialnej. Pomnik został poświęcony przez Dziekana Dekanatu Rawickiego ks. Prałata Wojciecha Prostaka. Zaproszeni goście mogli również zapoznać się z ekspozycją sali kadeckiej w Muzeum Ziemi Rawickiej.

ppłk Marian Merkisz ur. się 19 sierpnia 1888 r. w Odessie jako syn Ludwika i Filipiny zd. Cichockiej. Na Uniwersytecie w Odessie studiował matematykę, a na Państwowym Uniwersytecie Politechnicznym w Petersburgu elektromechanikę i mechanikę, uzyskując tytuł inżyniera. Oficer Wojska Polskiego. W 1925 r. z dniem powołania 3 Korpusu Kadetów został oddelegowany z Modlina do Rawicza celem organizacji szkoły. Był organizatorem i pierwszym komendantem 3 KK w Rawiczu w latach 1925-1928. Zginął jako ofiara cywilna w Powstaniu Warszawskim 26 sierpnia 1944 r. Pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.

ppłk Konstanty Witold Czachowski ur. się 11 marca 1885 r. w Jonczewku jako syn Pawła i Kazimiery zd. Zawadzkiej. Wydalony ze szkoły średniej w Warszawie za udział w strajkach szkolnych. Aresztowany za przynależność do Związku Młodzieży Socjalistycznej, spędził 6 miesięcy w X Pawilonie Cytadeli Warszawskiej. Studiował na Politechnice w Liège i w Pradze. W sierpniu 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich. Dowodził I plutonem 4 kompanii 5 pp. Ranny w bitwie pod Kostiuchnówką. 1 stycznia 1917 r. nominowany na chorążego. Od 25 października w szeregach 7 pp. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Za bohaterską szarżę na polu bitwy 4 marca 1920 r. pod Szekieltowem odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari. Kolejno służył w 8 pp i i 85 pp. W 1925 r. został przeniesiony do Departamentu X Ministerstwa Spraw Wojskowych, a w 1927 r. do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. 28 maja 1927 r. mianowany starostą w Kamieniu Koszyrskim. W lipcu 1928 r. objął stanowisko komendanta 3 Korpusu Kadetów w Rawiczu. Funkcję pełnił do września 1930 r. Po zakończeniu służby wojskowej pełnił funkcję starosty w Łunińcu, Nieświeżu, Gorlicach i Sokółce. Odznaczony Krzyżem Walecznych i Złotym Krzyżem Zasługi.

ppłk Edward Wilczyński ur. się 13 lipca 1884 r. w Wagańcu na Kujawach jako syn Róży i Maurycego Wilczyńskich. W 1905 r. ukończył Szkołę Realną w Warszawie. Po strajku szkolnym, w którym brał udział, wyjechał za granicę, gdzie kontynuował naukę na politechnice w Köten-Anhalt i na uniwersytecie w Lipsku, uzyskując ostatecznie dyplom inżyniera chemii na politechnice w Darmstadt. Po powrocie pracował jako asystent w Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. W 1910 r. objął stanowisko nauczyciela chemii i fizyki w szkole w Lublinie. W tym czasie rozpoczął też działalność społeczną i niepodległościową. Należał m.in. do Lubelskiej Organizacji Niepodległościowej i Związku Strzeleckiego działającego na terenie zaboru austriackiego. W 1915 r. wstąpił do Legionów Polskich i brał udział w walkach z I Pułkiem Ułanów Legionów Polskich. W 1916 r. po przejściu pułku na reorganizację do Ostrołęki został przydzielony do szkoły oficerskiej na kawaleryjski kurs oficerski. Po jego ukończeniu został instruktorem szwadronu rekrutów. W 1917 r. po kryzysie przysięgowym został internowany w obozie w Szczypiornie. Po zwolnieniu wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej. W listopadzie 1918 r. tworzył szwadron dywizyjny przy Grupie Operacyjnej „Bug” gen. Jana Romera. W grudniu został przeniesiony do 7 Pułku Ułanów Lubelskich, z którym walczył w wojnie polsko-bolszewickiej. W pułku pełnił funkcje dowódcy szwadronu, kwatermistrza i zastępcy dowódcy pułku. W 1923 r. ukończył szkołę kawaleryjską, a w 1924 r. kurs na oficera sztabowego w Rembertowie. W lipcu 1929 r. został przeniesiony do 2 Pułku Szwoleżerów Rokitniańskich w Starogardzie, gdzie objął stanowisko zastępcy dowódcy pułku. Z końcem lipca 1930 r. przeszedł w stan spoczynku, obejmując od sierpnia stanowisko Komendanta Korpusu Kadetów nr 3 w Rawiczu. 27 grudnia 1933 r. przyjął stanowisko starosty kolskiego, które piastował aż do śmierci 16 stycznia 1937 r. Edward Wilczyński został pochowany na warszawskich Powązkach. Za swoją służbę ojczyźnie został odznaczony m.in. Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari w 1922 r., Krzyżem Niepodległości w 1931 r., dwukrotnie Krzyżem Walecznych w 1923 i 1924 r., Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi.

ppłk Włodzimierz Kowalski ur. 17 kwietnia1889 r. w Marszałkach jako syn Seweryna i Ewy z d. Kostrzewskiej. Do 1914 r. pracował jako nauczyciel. Podczas I wojny światowej służył w armii niemieckiej, następnie walczył w Powstaniu Wielkopolskim jako m.in. komendant okręgu wojskowego w Gołańczy i komendant batalionu wągrowieckiego. Dowodził m.in. zajęciem Kcyni i Chodzieży. Za wybitne zasługi w Powstaniu Wielkopolskim otrzymał Złoty Krzyż Zasługi oraz Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari. Po zakończeniu działań powstańczych ukończył Wojskową Szkołę Sztabu Generalnego w Warszawie. W latach 1922-1927 pozostawał w rezerwie, zajmując się prowadzeniem gospodarstwa rolnego w Krukówku. 1 września 1927 r. powrócił do czynnej służby jako dowódca baonu w 69 pp w Gnieźnie. 1 lipca 1933 r. został mianowany komendantem 3 Korpusu Kadetów w Rawiczu. 25 sierpnia 1939 r. komendant Kowalski dowodził ewakuacją Korpusu do Lwowa. We wrześniu brał udział w obronie Lwowa. Po dostaniu się do niewoli niemieckiej, przebywał w oflagu VIIA w Murnau. Po zakończeniu II wojny światowej powrócił do Rawicza, gdzie zmarł 8 sierpnia 1969 r. Po wojnie bezskutecznie zabiegał o powrót do struktur wojskowych. Przed śmiercią był inwigilowany przez służbę bezpieczeństwa.

Tekst: Ewa Liszkowska