Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

W dniach 19-20 października 2026 r. odbył się edukacyjny wyjazd pamięci z Poznania do Budapesztu. Celem wyjazdu było uczczenie bohaterów Powstania Poznańskiego 1956 r. oraz Rewolucji Węgierskiej 1956 r. Wydarzenie zorganizowało kilka instytucji: Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu, Węgierski Komitet Pamięci Narodowej (Nemzeti Emlékezet Bizottsága), Polsko-Węgierskie Stowarzyszenie im. Rodziny Korompayów (Korompay Család Lengyel-Magyar Egyesület), Światowy Związek Węgierskich Bojowników o Wolność 1956 roku (1956-os Magyar Szabadságharcosok Világszövetsége). Uczestnikami byli uczniowie i nauczyciele Zespołu Szkół Handlowych im. Bohaterów Poznańskiego Czerwca 1956 r. w Poznaniu oraz Szkoła Podstawowa i Gimnazjum im. Ferenca Csíka w Budapeszcie (Csik Ferenc Általános Iskola és Gimnázium).

Przedstawiciele IPN Oddział w Poznaniu w trakcie drogi przybliżali zagadnienia związane z wydarzeniami Czerwca 1956 r. w Poznaniu (Piotr Orzechowski) oraz rewolucji 1956 na Węgrzech (dr Adam Dohnal).

19 października 2026 r. uczestnicy wyjazdu odwiedzili Cmentarz Komunalny w Budapeszcie (Új köztemetö, Budapest), gdzie odbyła się ceremonia złożenia zniczy na grobach ofiar rewolucji węgierskiej, wśród których znajdują się m.in. Peter Mansfeld, dr Brusznyai Arpad, Imre Nagy. Uczestniczyli w niej uczniowie i nauczyciele Zespołu Szkół Handlowych z Poznania, przedstawiciele IPN Oddział w Poznaniu, Tamas Schipek reprezentujący węgierską Gwardię Narodową 1956 oraz prezes Joanna Urbańska  ze strony Stowarzyszenia im. Rodziny Korompayów.

Następnie wszyscy wysłuchali prelekcji Viktora Szabo z Narodowego Instytutu Dziedzictwa na Węgrzech (Nemzeti Örökség Intézete), który przybliżył temat mogił poległych i zamordowanych uczestników rewolucji węgierskiej.

Tego samego dnia miała miejsce wizyta w Miejscu Pamięci na Placu Kossutha In memoriam 1956 octóber 25, w którym znajduje się ekspozycja poświęcona wydarzeniom 1956 r. w Budapeszcie. Pracownicy miejsca pamięci przybliżyli dzieje protestów oraz etapy starć zbrojnych, ze szczególnym uwzględnieniem masakry z 25 października 1956 r., kiedy wojsko sowieckie oddawało strzały z czołgów do bezbronnych cywilów zgromadzonych pod węgierskim parlamentem.

Uczestnicy wyjazdu zwiedzili budynek węgierskiego parlamentu, zapoznając się z jego dziejami, a także dziejami państwa węgierskiego. Mogli przekonać się, jak wiele z tej przeszłości stanowi wspólne polsko-węgierskie dziedzictwo.

Po wizycie w parlamencie grupa z Polski udała się pod pomnik Petera Mansfelda, oddając ofierze hołd, a także zapoznając się z historią jego patriotycznej działalności i tragicznej śmierci.

20 października 2026 r. odbył się bieg pamięci, będący jednocześnie biegiem przyjaźni polsko-węgierskiej, mający upamiętnić bohaterów obu rewolucji 1956 r. Uczestniczyli w nim uczniowie oraz nauczyciele poznańskiego Zespołu Szkół Handlowych oraz węgierskiej Szkoły im. Ferenca Csika z Budapesztu. Bieg oficjalnie otworzył Ádám Dergán, zastępca dyrektora generalnego NEB oraz Joanna Urbańska ze Stowarzyszenia im. Rodziny Korompayów. Wydarzenie odbyło się w pięknej scenerii Wyspy Św. Małgorzaty. Poza uczniami i nauczycielami w sportowych zmaganiach wzięli udział również przedstawiciele węgierskiego Komitetu Pamięci Narodowej, a także Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Poznaniu.

Po zakończonym biegu kombatant Zoltán Csigás, prezes Światowego Związku Bojowników 1956 r., wręczył pamiątkowe medale, po czym wygłosił spontaniczne przemówienie przybliżające wydarzenia oraz emocje rewolucji węgierskiej. Po wspólnych fotografiach węgierscy i polscy uczestnicy uroczystości udali się pod szkołę im. Ferenca Csíka, gdzie złożyli wieńce i znicze przy tablicach upamiętniających Petera Mansfelda i Romka Strzałkowskiego.

Symboliczny znicz zapalono również w innej części Budapesztu pod pomnikiem generała Józefa Bema (1784-1850), bohatera Powstania Listopadowego i Powstania Węgierskiego. Obok pomnika uwiecznione są słowa generała: „Odbiorę most albo zginę. Naprzód Węgrzy”. W 1956 r. przy pomniku Józefa Bema rozpoczęły się węgierskie protesty.

Symboliczny znicz zapłonął również pod tablicą Wiesława Kuźnickiego, który zginął 28 czerwca 1956 r. w Poznaniu, a ma swoje upamiętnienie również w Budapeszcie. Odwiedzono także budapesztański Plac Bohaterów.

Tekst: Piotr Orzechowski

Rewolucja węgierska 1956 r. rozpoczęła się 23 października od wiecu studentów w Budapeszcie na znak solidarności z Polską. Manifestujący nawiązywali do robotniczego zrywu z Poznania z 28 czerwca 1956 r. Bunt Węgrów był próbą uwolnienia się spod sowieckiej dominacji i przełamania monopolu partii komunistycznej. Niestety ten heroiczny akt odwagi został krwawo stłumiony przez wojska sowieckie, które wkroczyły do Budapesztu 4 listopada 1956 r. Bilans Węgierskiego Powstania był okupiony daniną krwi, łącznie w wyniku radzieckiej interwencji zginęło 2700 Węgrów, a prawie 20 tysięcy zostało rannych. W wyniku sytuacji panującej po rewolucji na Węgrzech około 200 tysięcy osób, które obawiały się represji, uciekło z kraju. Władze komunistyczne na Węgrzech blisko 26 tysięcy osób postawiły przed sądem, w pokazowych procesach wydano 230 wyroków śmierci.

Symbolem Powstania Poznańskich Robotników z 28 czerwca 1956 i Rewolucji Węgierskiej z 1956 r. są najmłodsze ofiary: Romek Strzałkowski i Peter Mansfeld. Obaj chłopcy ponieśli śmierć w wyniku represji, jakie zastosowały komunistyczne władze przeciw uczestnikom wydarzeń 1956 roku. Peter został powieszony kilka dni po tym, gdy skończył 18 rok życia. Trzynastoletni Romek Strzałkowski został zastrzelony 28 czerwca 1956 r.

Polacy, a szczególnie mieszkańcy Poznania i Wielkopolski nieśli ofiarną pomoc walczącym Węgrom. Dla potrzebujących i walczących Węgrów Wielkopolanie dali dar najcenniejszy – krew ratującą ludzkie życie. Według ustaleń historyków pierwsze dwa samoloty z pomocą odleciały z poznańskiego lotniska już 29 października. Łącznie, drogą powietrzną oraz lądową mieszkańcy Poznania, poza krwią, wysłali do Budapesztu 100 kg lekarstw i środków opatrunkowych, 20 ton żywności, 86 elementów wyposażenia ambulatoryjnego oraz wpłacili na konta PCK ponad milion ówczesnych złotych. Z pomocą śpieszyli też mieszkańcy pozostałych wielkopolskich miast, a aż 3,5 tysiąca rodzin z terenu województwa poznańskiego zadeklarowało chęć przyjęcia pod swój dach węgierskich dzieci. Ponadto 30 października wieczorem poznańscy studenci zorganizowali wiec poparcia dla narodu węgierskiego.