Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Wyższe urodzenie pociąga za sobą przede wszystkim większe obowiązki, a nie tylko przywileje

Wincenty Lutosławski 

Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu, Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie, Polskie Towarzystwo Ziemiańskie oraz Senat Rzeczypospolitej Polskiej zapraszają na wystawę „Europa w rodzinie. Ziemiaństwo polskie w XX wieku”.

Ekspozycja będzie prezentowana od 12 maja do 22 maja 2016 r. w gmachu Senatu RP przy ul. Wiejskiej 6 w Warszawie.
 
Wystawę będzie można oglądać także podczas warszawskiej Nocy Muzeów z soboty na niedzielę 14/15 maja 2016 roku.

* * *

WYDARZENIE TOWARZYSZĄCE:

16 maja 2016

DEBATA
„ZIEMIAŃSTWO POLSKIE. PRZESZŁOŚĆ–TERAŹNIEJSZOŚĆ–PRZYSZŁOŚĆ”

Program:

godz. 10.00
 
Otwarcie: marszałek Senatu RP St. Karczewski

• Jan M. Jackowski (Senator RP), Walka z polskim ziemiaństwem w imperium rosyjskim i
  bolszewickim
• prof. dr hab. Jan Żaryn (Senator RP), Postawa ziemian w czasie II wojny światowej
• dr Agnieszka Łuczak (IPN Poznań), Dekret PKWN o reformie rolnej 6 września 1944 r. Przyczyny,
  przebieg i konsekwencje

Przerwa kawowa

godz. 11.15

• Marcn K. Schirmer (Prezez ZG PTZ), Reprywatyzacja w przeszłości, ze szczególnym uzwględnieniem państw postkomunistycznych.
• mec. Maciej Obrębski (Kancelaria Obrębski Adwokaci i Radcowie Prawni) Ewolucja założeń projektów ustaw reprywatyzacyjnych w Polsce po 1989 roku
• mec. Piotr Ł. Andrzejewski (członek Trybunału Stanu) Reprywatyzacja w III RP. Zaszłości i przyszłość

godz. 13.00

Dyskusja i podsumowanie

Organizatorzy:
 
Senat RP
Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu
Polskie Towarzystwo Ziemiańskie
Parlamentarny Zespół Miłośników Historii 

WSTĘP WOLNY.

* * *

Witold Lutosławski, Józef Czapski, Witold Gombrowicz i rotmistrz Witold Pilecki to słynne osobowości dwudziestowiecznej historii Polski i Europy. Co łączy tak różne postaci? Pochodziły one z rodzin ziemiańskich, których styl życia oparty był na określonych tradycyjnych wartościach. Ziemianie pełnili często rolę lokalnych liderów społecznych, przyczyniając się do rozwoju gospodarczego i kulturalnego swoich regionów.

Wystawa opowiada również o zniszczeniu tej grupy społecznej w latach 1939–1945 przez totalitaryzmy nazistowski i sowiecki, o jej wywłaszczeniu przez komunistyczny system władzy i rozproszeniu ziemiańskich rodzin po całym świecie. Autorzy chcą pokazać zbiorowy portret ziemian, przybliżyć historie konkretnych rodzin, aby każdy mógł zastanowić się nad stratą, jaka nastąpiła wraz z likwidacją tej warstwy społecznej.

Koncepcja plastyczna wystawy:
Danuta Słomczyńska (Pracownia Projektowa Ptasia 30)
Kurator wystawy:
dr Agnieszka Łuczak (Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w Poznaniu)
Współpraca:
Marcin Schirmer (Polskie Towarzystwo Ziemiańskie)
Konsultacja naukowa:
prof. dr hab. Andrzej Kwilecki
Recenzenci:
dr Łukasz Lubicz-Łapiński
Sławomir Stępień

Wystawa „Europa w rodzinie. Ziemiaństwo polskie w XX w.” […] stanie się niewątpliwie wydarzeniem kulturalnym 2015 r. Spodziewam się dużego zainteresowania ze strony społeczeństwa. Warto przy okazji tej wystawy przypomnieć, że w ubiegłym stuleciu, w 1929 r., dla uczczenia 10. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości, urządzono w Poznaniu Powszechną Wystawę Krajową (zwaną potocznie PeWuKą) z osobną ekspozycją poświęconą ziemianom i ziemiankom. Wspominam popularną PeWuKę dlatego, że stanowiła najdonioślejsze wydarzenie w życiu środowisk ziemiańskich w całym okresie II Rzeczypospolitej: uwydatniła zasługi ziemian dla ochrony polskości w okresie zaborów i następnie dla odrodzenia państwa polskiego po I wojnie światowej; przekonywała władzę państwową o znaczeniu wielkich majątków ziemskich dla gospodarki; pokazała, że w środowisku ziemian drzemie niemały potencjał organizacyjny, a wielu przedstawicieli ma ambicje oddziaływania na kraj i społeczeństwo. I stała się wielkim spotkaniem ziemian przybywających z całego kraju.

W okresie między wystawą 1929 r. i wystawą 2015 r. nastąpiły w naszym kraju tragiczne dla ziemian wydarzenia i zmiany. Najpierw powstały trudności i straty wywołane światowym kryzysem gospodarczym lat 1929–1934; następnie w czasie II wojny światowej ziemiaństwo poddane zostało prześladowaniom i polityce zagłady stosowanej przez obu zaborców. Po wojnie, w Polsce Ludowej, brutalnie usuwano ziemian z dworów oraz konfiskowano majątki.

Wystawa „Europa w rodzinie…” uwzględnia zmienione warunki historyczne. Osoby zwiedzające będą poruszone nie tylko dramatyzmem sytuacji i losów, ale także odpornością ziemian na życiowe trudności, zdolnością do przystosowywania się, utrzymywaniem więzi rodzinnej w sytuacji rozproszenia terytorialnego.
W tym miejscu narzuca się wprost, aby przytoczyć zdanie klasyka polskiej socjologii sprzed przeszło stu lat, Ludwika Gumplowicza, że adaptacja jest najważniejszym procesem społecznym obejmującym grupy ludzi i indywidua.

Owe zdolności przystosowawcze ziemian polskich XX w. można dzisiaj oceniać jako rezultat systemu wychowawczego panującego w dworach i pałacach, opartego na stałym rytmie życia, dyscyplinie, kultywowaniu tradycji, szacunku dla wiedzy, wdrażaniu regularnego wykonywania obowiązków. Myślę, że materiał zgromadzony na wystawie skłoni niejednego z gości zwiedzających do własnych refleksji i do udziału w dyskusjach na temat charakterystycznych cech społecznych ziemiaństwa polskiego.

W zakończeniu tych uwag wymienię jeszcze jedną doniosłą funkcję społeczną, pełnioną przez wystawę „Europa w rodzinie…”: przedstawiając nowe fakty z życia ziemiaństwa, wystawa poszerza naszą wiedzę, a ukazując bogactwo i różnorodność tych faktów, pobudza wyobraźnię i skłania do stawiania nowych pytań i formułowania nowych zagadnień”.                       

prof. dr hab. Andrzej Kwilecki (z recenzji wystawy)

Miejsce: Warszawa, Senat RP, ul. Wiejska 6, wejście B II
Termin: 12–22 maja 2016 r.

Zapraszamy.

Zdjęcia z uroczystego otwarcia wystawy 11 maja 2016 – Piotr Życieński