Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Władysław Wolniewicz urodził się 8 lipca 1890 roku w miejscowości Gorzyce niedaleko Miłosławia w rodzinie o bogatych tradycjach walk niepodległościowych. Był potomkiem uczestników powstań narodowych w 1848 i 1863 roku.

Ukończył gimnazjum w Poznaniu, a następnie odbył czteroletnią praktykę leśniczego. Podczas I wojny światowej walczył w armii niemieckiej na froncie zachodnim. Był dwukrotnie ranny. Po wojnie pracował w Kotuszu jako leśniczy.

Od grudnia 1918 do lutego 1919 roku brał udział w Powstaniu Wielkopolskim. Zorganizował oddział Straży Ludowej w Parzęczewie i 1 stycznia 1919 roku objął dowodzenie baonem parzęczewskim. Na jego wezwanie, do walki z Niemcami, stawiło się około 500 uzbrojonych Polaków. 3 stycznia odbył się uroczysty apel i powstańcy złożyli przysięgę. W nocy z 4 na 5 stycznia drużyna wyruszyła na powstańczy front w okolicach Wolsztyna.

Wolniewicz brał udział w walkach pod Kopanicą, Kargową i Chwalimiem. Dzięki zajęciu przez baon parzęczewski Kargowej, wielkopolscy powstańcy zdobyli Babimost. Razem ze swoim oddziałem Wolniewicz powstrzymał też ofensywę niemiecką pod Grójcem i Kopanicą.

Od czerwca 1919 roku Wolniewicz służył jako dowódca w 4 kompanii 2 baonu 155 pułku piechoty. W lipcu został komendantem do spraw wojskowych na powiat Poznań-Zachód w 7 kompanii 155 pułku piechoty. W sierpniu złożył egzamin oficerski.

Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej w 1920 roku. W lutym 1922 roku otrzymał przydział do baonu zapasowego Krotoszyn w stopniu majora rezerwy. W 1923 roku został przeniesiony do rezerwy. Do wybuchu II wojny światowej był dyrektorem tartaków we wsi Mostki.

W czasie okupacji niemieckiej, w latach 1939-1940 pracował w tartaku Zawadówka, a następnie od 1941 roku w nadleśnictwie w Lublinie. Musiał opuścić Wielkopolskę ze względu na niebezpieczeństwo grożące mu ze strony Niemców poszukujących byłych Powstańców Wielkopolskich. Dzięki dobrej znajomości języka niemieckiego, a przede wszystkim wielkiej odwadze, Wolniewicz wielokrotnie wstawiał się u Niemców za aresztowanymi Polakami i wielu z nich uratował przed śmiercią. Wstawił się m.in. za sześcioma pracownikami tartaku i doprowadził do ich zwolnienia z więzienia. Zapobiegł egzekucji jednej z Polek oskarżonej o kradzież. Doprowadził do zwolnienia z aresztu syna gajowego i uchronił przed wywozem na roboty przymusowe do Niemiec dwie kobiety. Ukrywał w domu Polkę, której groziło wywiezienie na roboty do Rzeszy. Wybawił też od roli przymusowego kata jednego z Polaków, który miał przeprowadzić egzekucję rodaczki. Czyny te zostały poświadczone po wojnie przez osoby uratowane i licznych świadków.

Mimo to, Wolniewicz został po wojnie oskarżony przez kilka osób o sprzyjanie władzy niemieckiej i o to, że jako leśniczy zmuszał rodaków do pracy na rzecz Niemców, a nawet znęcał się fizycznie nad niektórymi z nich. W 1950 roku sąd skazał go na 3 lata więzienia. Rewizja wniesiona do Sądu Apelacyjnego nie przyniosła zmiany wyroku. Wolniewicz przebywał w więzieniu do 1952 roku. Po 10 latach wyrok uległ zatarciu.

Po wojnie Wolniewicz pracował w PGR-ach jako agronom, administrator oraz dyrektor. Do 1959 roku mieszkał w miejscowości Jarnatów w województwie lubuskim, a następnie w miejscowości Baldram.

Zmarł w Kwidzynie 13 września 1978 roku. Został odznaczony m.in. Medalem Niepodległości za Powstanie Wielkopolskie, Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

W zasobie Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu znajdują się dokumenty dotyczące Władysława Wolniewicza przekazane przez Andrzeja Grzywacza w ramach ogólnopolskiego projektu „Archiwum Pełne Pamięci”. Wśród materiałów dokumentujących życie Władysława Wolniewicza znajdują się m.in. wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego, z czasów okupacji oraz okresu powojennego spisane przez Wolniewicza, liczne fotografie dokumentujące jego życie, a także korespondencja listowna i dokumenty prywatne.

Fotografie pochodzą z akt o sygn.: IPN Po 1117/7 (Kolekcja prywatna Władysława Wolniewicza, dowódcy Batalionu Parzęczewskiego w Powstaniu Wielkopolskim – fotografie)

dr Paweł Głuszek, Oddziałowe Archiwum IPN w Poznaniu