Instytut Pamięci Narodowej - Poznań

W czwartek 28 czerwca 1956 roku, o godz. 6:30, uruchomiono główną syrenę w Zakładach im. Józefa Stalina Poznań (ZISPO – ówczesna nazwa Zakładów Przemysłu Metalowego Hipolita Cegielskiego). Dla zgromadzonych w nich robotników – niezadowolonych ze swojej sytuacji bytowej, rozczarowanych pogarszającymi się warunkami pracy i ignorowaniem ich żądań przez władze – był to sygnał do rozpoczęcia manifestacji. W milczeniu wyszli z zakładów i skierowali pochód do centrum Poznania, w stronę siedzib władzy – Miejskiej Rady Narodowej (MRN) i Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (KW PZPR), aby w ten sposób zmusić ją do konkretnych rozmów i nakłonić do ustępstw na rzecz polepszenia warunków pracy i życia. „Na czele pochodu Cegielskiego szły kobiety pracujące na kamieniu przy szlifowaniu ręcznym pudeł wagonów. Obdarte, wychudzone, w wykoślawionych drewniakach – wyglądały jak prawdziwe katorżnice. Za nimi pracownicy montażu i spawacze. Szliśmy spokojnie, bez żadnych okrzyków” – wspominał jeden z uczestników. Tak rozpoczął się bunt robotników i mieszkańców Poznania, spowodowany przede wszystkim złymi warunkami życia, będącymi wynikiem realizacji planu sześcioletniego.

Obchody kolejnej rocznicy Powstania Poznańskiego Czerwca 1956 roku nie ograniczają się tylko do daty 28 czerwca i jednej centralnej uroczystości. Ze względu na charakter wydarzeń, które rozwijały się dynamicznie i angażowały rzeszę ludzi, obchody rocznicowe przywołują pamięć o pojedynczych bohaterach, upamiętniając z osobna poszczególne miejsca, w których odbywały się kolejne epizody wydarzeń sprzed 67 lat.

Tegoroczne obchody rozpoczęły się w czwartek 22 czerwca 2023 r. od uroczystości pod Pomnikiem Adwokatów – Obrońców Bohaterów Powstania Poznańskiego Czerwca 1956 r. oraz oskarżonych w procesach politycznych u zbiegu ul. Solnej i ul. Stanisława Hejmowskiego. Następnie zgromadzeni goście udali się na ul. Młyńską i złożyli wiązanki kwiatów pod tablicą pamiątkową na budynku Aresztu Śledczego w Poznaniu, który był wówczas szturmowany przez protestujących. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował dyrektor poznańskiego oddziału dr hab. Rafał Reczek.

Dalsze uroczystości przeniosły się na teren dawnej zajezdni MPK przy ul. Gajowej. Warto wspomnieć, że naprzeciw zajezdni mieszkała Kazimiera Iłłakowiczówna, autorka emocjonalnego wiersza poruszającego wydarzenia sprzed 63 lat, którego fragmenty znajdują się na tablicy pamiątkowej:

„Lecz zbryzgano mózgiem bruk

i bruk się wzdyma powoli.

[...] krew nie płynie już, już tylko skrzep…

Rozstrzelano moje serce w Poznaniu.”

Po złożeniu kwiatów pod tablicą grupa rekonstruktorów i uczestnicy przemaszerowali ulicami miasta w kierunku Skweru im. Trzech Tramwajarek i ul. Kochanowskiego. Tam uroczystości skoncentrowały się wokół Pomnika Poległych w Powstaniu Poznańskim 28-30 czerwca 1956 r. Następnie złożono winiec pod tablicą pamiątkową umieszczoną na gmachu Komendy Wojewódzkiej Policji w Poznaniu.

Po południu uroczystości skoncentrowały się przy Bramie Głównej H. Cegielski – Poznań S.A. Wiązanki kwiatów zostały złożone pod tablicą pamiątkową ufundowaną w bezpośrednim sąsiedztwie Zakładów H. Cegielskiego w czasie wielkich obchodów 25. rocznicy Poznańskiego Czerwca 1956. Jej odsłonięcia dokonał uczestnik czerwcowego buntu, a jednocześnie pierwszy przewodniczący Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” HCP Ryszard Bilitz. Napis na płycie zaprojektowanej przez Józefa Petruka, umieszczonej przed bramą główną HCP, głosił: „Stąd upomniano się po raz pierwszy o prawo do ludzkiej godności. W 25-tą rocznicę wydarzeń czerwcowych 1956 – Cegielszczacy. 28 VI 1981”.

67. rocznicę Poznańskiego Czerwca '56 zwieńczyła uroczystość pod Poznańskimi Krzyżami na Placu Adama Mickiewicza.