Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

23 września 2023 r. Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu zorganizował rajd „80. rocznica zrzutu broni dla Armii Krajowej” nawiązujący do pierwszego zrzutu zaopatrzenia dla struktur Armii Krajowej działającej na terenie okupowanej Wielkopolski. Trasa wycieczki rozpoczęła się na Rynku w Środzie Wielkopolskiej, skąd uczestnicy ruszyli do miejsca pamięci w Janowie. Po dotarciu do tego kulminacyjnego punktu rajdu, pracownik IPN w Poznaniu Witold Sobócki wygłosił krótką prelekcję dotyczącą działalności Armii Krajowej i Polskiego Państwa Podziemnego na terenie tzw. „Kraju Warty”, ze szczególnym uwzględnieniem zrzutu z 14/15 września 1943 r. Rowerzyści powrócili do Środy Wielkopolską trasą Romanowo – Dębicz – Środa Wielkopolska.

Osiemdziesiąt lat temu, w nocy z 14 na 15 września 1943 r., w okolicach Janowa w powiecie średzkim, brytyjski samolot Hallifax, dokonał pierwszego zrzutu zaopatrzenia dla struktur Armii Krajowej działającej na terenie okupowanej Wielkopolski. Obszar tzw. „Kraju Warty” – ziem wcielonych do III Rzeszy, które według niemieckich planów miały być całkowicie zgermanizowane, był miejscem szczególnie nieprzyjaznym dla Polaków. Mimo tego, działała tutaj konspiracja, ze strukturami Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej na czele. Akcja zrzutu, chociaż zakończona aresztowaniami ze strony Gestapo, została upamiętniona w 1983 r. pomnikiem-kapliczką. Z biegiem lat, miejsce to rozrosło się o kolejne formy pamięci, dokumentujące opór Polaków w tzw. „Kraju Warty”.