Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Tradycyjnie już trzecia niedziela października staje się momentem kulminacyjnym akcji „Zapal znicz pamięci”, realizowanej każdego roku przez Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu, Łodzi, Gdańsku, Katowicach i Bydgoszczy oraz rozgłośnie Polskiego Radia w poszczególnych regionach. Patronem honorowym akcji od lat jest Marszałek Województwa Wielkopolskiego i to on zainaugurował tegoroczną, XVI już edycję podczas odbywającej się 18 października 2024 r. w Żabikowie uroczystości wbudowania kamienia węgielnego pod rozbudowę Muzeum Martyrologicznego. Marszałek Marek Woźniak odniósł się w swoim przemówieniu do historycznego, jak i uniwersalnego znaczenia tego przedsięwzięcia. Patronat Marszałka ma symboliczne znaczenie, gdyż wśród upamiętnianych w tym czasie ofiar pierwszych miesięcy okupacji niemieckiej było wielu urzędników państwowych, samorządowych, przedstawicieli elit danej społeczności lokalnej.

W 2024 r. głównym bohaterem akcji został Leon Prauziński, Powstaniec Wielkopolski, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, artysta, malarz, patriota, który swoim życiem świadczył o przywiązaniu do ojczyzny i dumie z niej. Za swoją postawę został osadzony w Forcie VII w Poznaniu i tu zginął zamordowany z rąk niemieckich oprawców 6 stycznia 1940 r. To właśnie w Muzeum Martyrologii Wielkopolan, znajdującym się w miejscu byłego „Konzentrazionslager Posen”, spotkaliśmy się z rodzinami ofiar tego, jak i innych obozów koncentracyjnych i ośrodków zagłady stworzonych przez III Rzeszę Niemiecką.

Spotkanie poprowadziła koordynatorka akcji, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Poznaniu, Marta Szczesiak-Ślusarek. Przybliżyła ona jej założenia i cele, ale również ukazała owoce tej pracy w postaci wspólnych działań środowisk szkolnych, powstawania tablic upamiętniających bohaterów z poszczególnych regionów, którzy ginęli w egzekucjach publicznych, w lasach czy w obozach. Dyrektor poznańskiego Oddziału IPN w Poznaniu dr hab. Rafał Reczek powiedział o wielu wymiarach tej akcji, podkreślił wartość jej trwania od wielu lat. Podziękował za zaangażowanie instytucji, stowarzyszeń, osób indywidualnych. Dyrektor Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości Przemysław Terlecki przypomniał o znaczeniu Fortu VII dla historii oraz konieczności upowszechniania wiedzy na temat „obozu krwawej zemsty”, jak nazywali go sami Niemcy. Etymologię dotyczącą nazwy Fortu VII jako obozu wyjaśnił historyk z poznańskiego IPN Tomasz Cieślak, natomiast dr Izabella Kopczyńska podkreśliła szerokie zaangażowanie niektórych placówek edukacyjnych w jej realizację. Głos zabrała również wnuczka Leona Prauzińskiego, Katarzyna Prauzińska-Czarnul, która w imieniu rodziny opowiedziała o roli i charakterze pamięci o dziadku.

Uczestnicy wspólnie zapalili znicze i postawili je pod ścianą śmierci Fortu VII. Następnie udali się na oprowadzanie po wystawie o Leonie Prauzińskim autorstwa Marcina Podemskiego (IPN w Poznaniu) oraz wraz z kierownikiem Muzeum Jackiem Kaczmarkiem odwiedzili celę, w której najprawdopodobniej zginął.

Obchody akcji symbolicznie zakończył prapremierowy pokaz filmu „Powstaniec. Historia Leona Prauzińskiego”, który odbył się w kinie Helios w centrum handlowym Posnania. Uczestniczyli w niej reżyserka filmu Anna Piasek oraz aktorzy i animatorzy pracujący przy jego realizacji. Pokaz filmu odbył się również w Przystanku Historia IPN w Łodzi.

IPN w Łodzi zorganizował wspólne zapalenie znicza na cmentarzu na Dołach w Łodzi oraz na poligonie w Brusach. Wraz z IPN w Katowicach młodzież polska i niemiecka zapaliła znicz w miejscu straceń Polaków w 1939 r. na rynku w Katowicach przy Alei Korfantego.

Akcja „Zapal znicz pamięci” ma jednak charakter masowy. Od niedzieli spływają do IPN zdjęcia z miejsc pamięci, odwiedzanych przez uczniów szkół, stowarzyszenia, rodziny, instytucje. Będą one sukcesywnie publikowane na stronach fb IPN oraz na stronie: edukacja.ipn.gov.pl.

Za udział w akcji wszystkim dziękujemy!

Tekst: Marta Szczesiak-Ślusarek