English versionstraty.pl to internetowa i ogólnodostępna baza ofiar niemieckich zbrodni w czasie II wojny światowej, będąca wynikiem programu dokumentacyjnego Instytutu Pamięci Narodowej „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”. Teraz realizujemy kolejny etap projektu: szukamy osób, które pomogą nam udokumentować te represje i dzięki którym będziemy mogli wpisać nazwiska kolejnych osób do naszej bazy straty.pl – wirtualnego pomnika bohaterów II wojny światowej. Baza, od wielu lat uzupełniana przez archiwistów Instytutu Pamięci Narodowej, zawiera 5,5 miliona rekordów. Aby ją dokończyć potrzebna jest pomoc wolontariuszy i społeczeństwa.
Pragniemy dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców, szczególnie do rodzin, które mogą nie wiedzieć, że:
- istnieje możliwość odnalezienia informacji o losach bliskich w bazie IPN straty.pl
- można uzupełnić dane w bazie
- można zgłosić osoby, których jeszcze w niej nie ma
Zachęcamy do korzystania z bazy straty.pl oraz do zgłaszania informacji o swoich bliskich, represjonowanych przez Niemców, a nie ujętych w naszej bazie. W oparciu o te dane będziemy ją rozwijać.
W bazie danych zebrano do tej pory informacje o 5 565 892 ofiarach i osobach represjonowanych przez niemiecki reżim. Jedną z nich jest Agnieszka Dowbor Muśnicka.
Agnieszka Dowbor Muśnicka (1919-1940) – działaczka konspiracyjna, więźniarka Pawiaka, ofiara zbrodni w Palmirach
Agnieszka Dowbor Muśnicka, córka generała Józefa Dowbora Muśnickiego, dowódcy Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 i Agnieszki Korsońskiej, urodziła się 7 września 1919 r. w nabytym w tym samym roku przez jej ojca majątku w Lusowie (za sprawą generała część Lusowa zmieniła nazwę na Batorowo). Po narodzinach Agnieszki stan zdrowotny jej matki pogorszył się. Zmarła 10 sierpnia 1920 r., osierocając 4 dzieci. Agnieszka, przez bliskich nazywana Gusią, nie miała jeszcze skończonego roku. Ojciec, wychowujący odtąd dzieci z pomocą teściowej, otoczył ją szczególną opieką. Jako główne wartości miała wpajane miłość do ojczyzny i szacunek dla drugiego człowieka.
Agnieszka początkowo uczyła się w domu. Ojciec wynajął dla niej stancję w Poznaniu u znajomych, państwa Au, na czas nauki w gimnazjum im. Jadwigi Zamoyskiej. Na niedzielę dzieci Dowbora Muśnickiego przyjeżdżały wraz z dziećmi właścicieli stancji do pałacu w Batorowie. Agnieszka przyjaźniła się z Krystyną, Janem i Andrzejem Au. Była bardzo lubiana przez rówieśników. Uwielbiała ogrodnictwo. Godzinami potrafiła mówić o polityce. Podziwiała dokonania ojca. W 1937 r. zdała egzamin maturalny i rozpoczęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Ogrodniczej w Poznaniu. Była zaręczona ze studentem Henrykiem Buczyńskim.
Generał Dowbor Muśnicki zmarł 26 października 1937 r. W testamencie wezwał dzieci do pielęgnowania pamięci o swoich korzeniach i godnym reprezentowaniu nazwiska. Do wybuchu II wojny światowej grobem zajmowały się córki Agnieszka i Janina. W 1939 r. Agnieszka była zmuszona przerwać naukę. Babcia Emma Korsońska została wywieziona przez okupanta w nieznanym kierunku na początku wojny. Agnieszka zamieszkała u byłych pracowników pałacu – rodziny Kwiatków w Batorowie. Przyjaźniła się z ich córką. Później trafiła do Warszawy. Mieszkała u rodziny Stępczaków, którzy zostali przesiedleni z Wielkopolski. Majątek w Batorowie z pałacem, prywatnym archiwum i biblioteką zostały zajęte przez Niemców.
W Warszawie działała w konspiracji w Organizacji Wojskowej (OW) „Wilki”, utworzonej 10 października 1939 r., której pomysłodawcą był por. Józef Brückner „Wilk”. Do zadań organizacji należały wywiad, sabotaż, samoobrona, szkolenie wojskowe oraz działanie propagandowe poprzez pismo podziemne „Aktualne wiadomości z Polski i ze Świata. Biuletyn Informacyjny Organizacji Wojskowej”. Agnieszka posługiwała się pseudonimem „Gusia”. 25 kwietnia 1940 r. aresztowano osoby należące do „Wilków” w tym Agnieszkę Dowbor Muśnicką. Została osadzona na Pawiaku (Serbii). Znalazła się w transporcie śmierci na Palmiry. Niemcy wmawiali więźniom, że jadą na roboty przymusowe bez bagażu, bo na miejscu dostaną wszystkie niezbędne rzeczy oraz dla zmylenia niekiedy dawali chleb na drogę. Niektórzy więźniowie spodziewali się, że jadą do KL Sachsenhausen ze względu na wcześniejszy transport do tego obozu. W ramach akcji AB w dniach 20 i 21 czerwca 1940 r. na polanie śmierci w Palmirach miała miejsce egzekucja ponad 300 osób. Jak wspomina Leon Wanat – więzień Pawiaka, był to pierwszy tak duży transport śmierci, który pozostał w jego pamięci. Zginęło wtedy wielu przedstawicieli kultury, polityki, sportu i administracji. Wśród ofiar znalazła się Agnieszka Dowbor Muśnicka. Razem z nią zginął m.in. wybitny lekkoatleta Janusz Kusociński i marszałek sejmu Maciej Rataj.
Siostra Agnieszki Janina Lewandowska była pilotem wojskowym. 22 kwietnia 1940 r. jako jedyna kobieta-żołnierz została zamordowana w Katyniu. W 2002 r. u podnóża grobu generała postawiono urny z ziemią z miejsc, gdzie zginęły jego córki. Narodowy Bank Polski w 2020 r. wyemitował srebrną monetę „Katyń-Palmiry 1940” o nominale 10 zł, upamiętniającą siostry.
Paulina Borucka, Oddziałowe Archiwum IPN w Poznaniu