Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

26 września 2025 r. na placu przed Publiczną Szkołą Podstawową im. Marii Konopnickiej w Krajence odbyła się uroczystość odsłonięcia tablicy upamiętniającej nauczycieli Polskiej Szkoły w Krajence. Placówka ta, skupiająca niewielką grupę polskich dzieci, funkcjonowała w latach 1931-1932.

Tablica sfinansowana przez poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Poznaniu powstała z inicjatywy strony społecznej, której przewodził regionalista Piotr Janusz Tomasz, przy wsparciu Urzędu Miasta i Gminy Krajenka.

Spośród trzech nauczycieli, którzy pracowali w Polskiej Szkole w Krajence – Bolesława Jęchorka (1904–1970), Pawła Hansa (1903–1939) oraz Franciszka Gliszewskiego (1891–1940) – dwóch zostało zamordowanych przez Niemców krótko po wybuchu II wojny światowej. Paweł Hans został rozstrzelany jesienią 1939 r. w Silnie koło Torunia przez członków Selbstschutzu (według innych źródeł SS-manów). Franciszek Gliszewski w nocy z 17 na 18 września 1939 r. został aresztowany przez Niemców i przewieziony do obozu „Albatros” w Pile, gdzie poddano go torturom. Następnie przetransportowano go do obozu koncentracyjnego Sachsenhausen – Oranienburg (otrzymał numer obozowy 3784), gdzie zmarł 9 marca 1940 r. Bolesław Jęchorek, który pod koniec 1933 r. otrzymał nakaz opuszczenia Niemiec i wyjechał do Polski, po wybuchu wojny przebywał w Warce koło Warszawy, gdzie prowadził tajne komplety. Po zakończeniu działań wojennych w 1945 r. ponownie znalazł się na ziemiach powiatu złotowskiego, gdzie pozostał aż do śmierci.

W uroczystości wzięli udział przedstawiciele władz samorządowych, w tym burmistrz Miasta i Gminy Krajenka Arkadiusz Leszek Michalski oraz starosta złotowski Patryk Wruk. Obecni byli także emerytowani nauczyciele, przedstawiciele służb mundurowych, licznie zgromadzona młodzież szkolna oraz poczty sztandarowe szkół z Krajenki, Głubczyna i Skórki. Poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej reprezentowali naczelnik Wojciech Chałupka oraz Józef Świderczuk z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa.

Po odśpiewaniu hymnu państwowego i powitaniu gości przez włodarzy gminy, Piotr Janusz Tomasz, inicjator upamiętnienia, został poproszony przez burmistrza Michalskiego i dyrektora szkoły Andrzeja Pietrzaka o odsłonięcie tablicy, następnie proboszcz parafii pw. św. Anny w Krajence, ksiądz kanonik Grzegorz Fabiszak, po krótkiej modlitwie dokonał jej poświęcenia. Głos zabrali zaproszeni goście, w tym naczelnik Wojciech Chałupka, który podkreślił cierpienie nauczycieli w czasie wojny. Po wystąpieniach złożono kwiaty pod tablicą. Uroczystość zakończył występ dzieci, które wykonały „Rotę”.

Tekst: Józef Świderczuk