Nawigacja

Aktualności

Relacja z Wyjazdu Pamięci „Polskim Bohaterom – Monte Cassino” – część czwarta

21 maja 2019 r.

Dziewiątego dnia „Wyjazdu Pamięci” uczestnicy wczesnym rankiem dotarli do miejscowości Alkoven, w której znajduje się austriacko-niemiecka fabryka śmierci z okresu II wojny światowej – Zamek Hartheim.

W latach 1940–44 w tym neorenesansowym zamku mieścił się jeden z sześciu niemieckich, nazistowskich zakładów eutanazji. Załogę zamku stanowili Niemcy i Austriacy. W latach czterdziestych zamordowano w nim łącznie około 30 tysięcy ludzi, głównie osób umysłowo chorych, niepełnosprawnych z zakładów opiekuńczych w południowej Austrii oraz w późniejszym okresie także niezdolnych do pracy więźniów z obozów koncentracyjnych m.in. w Mauthausen, Dachau i Ravensbrück.

Jedna z akcji zamordowania „istnień niewartych życia” nosiła nazwę „Akcji T4” i prowadzona była od 1939 r. Nazwa pochodzi od adresu biura akcji w Berlinie – Tiergartenstrasse 4. Tylko w latach 1939–41 w jej ramach na terenie III Rzeszy zamordowano około 70 tysięcy ludzi. Była ona doskonałym poligonem doświadczalnym dla Niemców. Głównym sposobem zabijania ofiar było gazowanie. Komora gazowa i krematorium istniały również na Zamku Hartheim. Zdobyte podczas tej akcji „doświadczenie” Niemcy wykorzystali w późniejszym okresie do masowej likwidacji więźniów z obozów w Treblince, Bełżcu, Chełmnie nad Nerem i Auschwitz-Birkenau.

Po zakończeniu „Akcji T4” na Zamku Hartheim w ramach kolejnej akcji „Szczególne traktowanie 14f13” zamordowano w latach 1941–44 kolejne osoby, w tym około 2 tysięcy Polaków – więźniów obozów koncentracyjnych oraz robotników przymusowych (stan potwierdzony na 2018 r.). Pełna lista jest nieznana z powodu zniszczenia przez Niemców dokumentacji. Ofiary były transportowane autobusami z Linz, następnie rejestrowane i odprowadzane do komór gazowych, które wyglądały jak łaźnie. Tam mordowano wszystkich przybyłych dwutlenkiem węgla. Zwłoki składowano w sąsiednim pomieszczeniu i palono w dwóch piecach krematoryjnych. Popiół wyrzucano do Dunaju. Pod koniec wojny zatarto wszelkie ślady działalności ośrodka i zniszczono narzędzia zbrodni.

Naukową podbudowę pod zbrodniczą eutanazję dała zmanipulowana eugenika. „Zbrodnia ta była możliwa, ponieważ w nazistowskich Niemczech urzeczywistniono niszczenie »mniej wartościowego życia« jako logiczną konsekwencję eugenicznej polityki społecznej. Mordowanie osób »mniej wartościowych« i poparcie państwa dla »zdrowych przedstawicieli narodu« stanowiły dwie strony polityki, której celem było stworzenie idealnego społeczeństwa, zdrowej, aryjskiej wspólnoty narodowej” – czytamy w przewodniku po Zamku Hartheim. Dzisiaj w tym miejscu znajduje się Miejsce Pamięci.

Przez wiele lat informacje o zbrodniach na Zamku w Hartheim były ukrywane, a ślady zacierane. Krótko po wojnie do pomieszczeń zamkowych wprowadzili się prywatni lokatorzy. Ten stan rzeczy trwał kilkadziesiąt lat.

Uczestnicy zwiedzili znajdującą się na terenie kompleksu wystawę stałą „Wartość Życia”, odwiedzili podziemia, w których mordowano i palono więźniów m.in. krematorium i komorę gazową. Udało się także przeprowadzić kwerendę w tamtejszym archiwum, które dokumentuje dokonane tam zbrodnie.

Wizyta w Zamku Hartheim była szczególnie ważna dla uczestników wyjazdu, członków rodzin zamordowanych tam bliskich. W Zamku Hartheim życie stracili m.in. Roman Durek, dziadek Elżbiety Rybarskiej, Stanisław Ulatowski, ojciec Zenona Ulatowskiego, a także Leon Taczak – brat Stanisława Taczaka, dowódcy Powstania Wielkopolskiego.

Wizyta na Zamku Hartheim była jednym z głównych punktów tegorocznego „Wyjazdu Pamięci”. Coroczna obecność polskiej delegacji w tym miejscu przyczynia się do pogłębiania wiedzy o dokonanych tam zbrodniach oraz daje gwarancję, że pamięć o nich nigdy nie zostanie zapomniana i będzie stanowiła przestrogę dla przyszłych pokoleń. Nadzieją napawa także fakt, że miejsca takiej jak Zamek Hartheim odwiedza coraz więcej młodych ludzi z Polski.

Tekst: Tomasz Cieślak

 

  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w drodze do Zamku Śmierci. Fot. Tomasz Cieślak
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w drodze do Zamku Śmierci. Fot. Tomasz Cieślak
  • Polska grupa przed wejściem do Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
    Polska grupa przed wejściem do Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
  • Zamek Hartheim, Zamek Śmierci. Fot. Tomasz Cieślak
    Zamek Hartheim, Zamek Śmierci. Fot. Tomasz Cieślak
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci na Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci na Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
  • Zamek Śmierci Hartheim. Złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą polskie ofiary przez członków ich rodzin. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Śmierci Hartheim. Złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą polskie ofiary przez członków ich rodzin. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Zamek Śmierci Hartheim. Złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą polskie ofiary przez członków ich rodzin. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Śmierci Hartheim. Złożenie kwiatów pod tablicą upamiętniającą polskie ofiary przez członków ich rodzin. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci przed tablicami epitafijnymi na Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci przed tablicami epitafijnymi na Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
  • Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Przy tablicy poświęconej pamięci zamordowanego w Hartheim Romana Durka – jego wnuczka oraz uczeń, laureat konkursu „Sztafeta pamięci”. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Przy tablicy poświęconej pamięci zamordowanego w Hartheim Romana Durka – jego wnuczka oraz uczeń, laureat konkursu „Sztafeta pamięci”. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Ryszard Dubilis, członek Stowarzyszenia Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Ryszard Dubilis, członek Stowarzyszenia Rodzin Polskich Ofiar Obozów Koncentracyjnych. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Dominika Pawlikowska ze zdjęciem dziadka Mariana Wiewiórkowskiego. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Dominika Pawlikowska ze zdjęciem dziadka Mariana Wiewiórkowskiego. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Zdjęcie Tadeusza Oleszczuka, więźnia KL Auschwitz oraz KL Mauthausen trzyma jego syn. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zdjęcie Tadeusza Oleszczuka, więźnia KL Auschwitz oraz KL Mauthausen trzyma jego syn. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci ze zdjęciem ks. Leona Taczaka, ofiary Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci ze zdjęciem ks. Leona Taczaka, ofiary Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Wanda i Zenon Ulatowscy przy tabliczce poświęconej zamordowanemu w Hartheim ojcu Stanisławowi. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Wanda i Zenon Ulatowscy przy tabliczce poświęconej zamordowanemu w Hartheim ojcu Stanisławowi. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Pani Wanda przed tablicą poświęconą swojemu ojcu zamordowanemu na Zamku Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
    Pani Wanda przed tablicą poświęconą swojemu ojcu zamordowanemu na Zamku Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
  • Wanda i Zenon Ulatowscy przy tabliczce poświęconej zamordowanemu w Hartheim ojcu Stanisławowi. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Wanda i Zenon Ulatowscy przy tabliczce poświęconej zamordowanemu w Hartheim ojcu Stanisławowi. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Dziedziniec Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
    Dziedziniec Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Tomasz Cieślak
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci w Zamku Śmierci Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Listy z nazwiskami ofiar Zamku Śmierci Hartheim. Fragment wystawy stałej. Fot. Tomasz Cieślak
    Listy z nazwiskami ofiar Zamku Śmierci Hartheim. Fragment wystawy stałej. Fot. Tomasz Cieślak
  • Poszukiwanie członków rodziny na liście ofiar. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Poszukiwanie członków rodziny na liście ofiar. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Zamek Hartheim, w którym podczas wojny, w ramach akcji T4 zamordowano około 30 tys. osób. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
  • Podziemia w Zamku Śmierci Hartheim, w których mordowano więźniów. Fot. Tomasz Cieślak
    Podziemia w Zamku Śmierci Hartheim, w których mordowano więźniów. Fot. Tomasz Cieślak
  • Podziemia w Zamku Śmierci Hartheim, w których mordowano więźniów. Fot. Tomasz Cieślak
    Podziemia w Zamku Śmierci Hartheim, w których mordowano więźniów. Fot. Tomasz Cieślak
  • Uczestnicy Wyjazdu Pamięci pod Zamkiem Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek
    Uczestnicy Wyjazdu Pamięci pod Zamkiem Hartheim. Fot. Marta Szczesiak-Ślusarek

 

do góry