Instytut Pamięci Narodowej w Poznaniu

Zwiedzanie Centrum Dokumentacji Obersalzberg (Niemcy)

W drugim dniu Wyjazdu Pamięci 2025 uczestnicy pojechali w wysokie Alpy Bawarskie, by zwiedzić otwarte w 2022 r. nowe Centrum Dokumentacji Obersalzberg. Centrum znajduje się w sąsiedztwie miejsca, gdzie do 1945 r. stała letnia rezydencja Adolfa Hitlera (Berghof). Była to główna kwatera wodza III Rzeszy. Berghof stał się także drugą obok Berlina siedzibą III Rzeszy.

W tym miejscu 22 sierpnia 1939 r. Hitler wygłosił do niemieckiej generalicji słowa, które dały początek II wojnie światowej. Według relacji uczestników miał wówczas powiedzieć:

„Naszą siłą jest nasza szybkość i brutalność. Czyngis Chan rzucił miliony kobiet i dzieci na rzeź z premedytacją i z lekkim sercem – historia widzi w nim tylko wielkiego założyciela państw. To, co mówią o mnie słabe cywilizacje zachodnioeuropejskie, nie ma dla mnie żadnego znaczenia. Wydałem rozkaz – i każę rozstrzelać każdego, kto wyrazi choć jedno słowo krytyki – że celem wojny nie jest osiągnięcie jakiejś linii geograficznej, ale fizyczna eksterminacja wrogów. Obecnie tylko na wschodzie umieściłem oddziały SS Totenkopf, dając im rozkaz nieugiętego i bezlitosnego zabijania wszystkich mężczyzn, kobiet i dzieci polskiej rasy i języka, bo tylko tą drogą zdobyć możemy potrzebną nam przestrzeń życiową. Kto w naszych czasach jeszcze mówi o eksterminacji Ormian?”.

Liczący około 100 ha kompleks został pod koniec wojny zbombardowany i zniszczony przez lotnictwo alianckie. Obecnie po zabudowaniach nie pozostał praktycznie żaden materialny ślad. W 1999 r. otwarto w tym miejscu Centrum Dokumentacji, które wkrótce okazało się zbyt małe, by pomieścić wszystkich zwiedzających. W związku z ogromnym zainteresowanie w 2022 r. otwarto nowe centrum, które mogli zwiedzić uczestnicy tegorocznego Wyjazdu Pamięci.

Wystawa zaprezentowana w Centrum Dokumentacji nosi tytuł „Idylla i zbrodnia”. Można na niej zobaczyć historię tego miejsca, a także wybrane zagadnienia z tragicznej historii Europy z okresu II wojny światowej. Nie ma na niej jednak zbyt wielu wątków związanych z eksterminacją polskiego narodu, co jest o tyle dziwne, że to właśnie tam zapowiedział ją Hitler. Wystawę można zwiedzać samodzielnie z elektronicznym przewodnikiem w polskiej wersji językowej. W ramach zwiedzania udostępniane się również podziemia Berghofu.

Wizyta w Kehlsteinhaus „Orle gniazdo” (Niemcy)

Po zwiedzeniu wystawy stałej w Centrum Dokumentacji Obersalzberg cała polska grupa udała się specjalnymi autobusami do mieszczącego się na wysokości 1834 metrów „Orlego gniazda” (Kehlsteinhaus). Budynek ten jako jeden z nielicznych ocalał z bombardowań alianckich i przetrwał do naszych czasów w praktycznie nienaruszonym stanie. Kazał go wybudować sekretarz NSDAP Martin Bormann, rzekomo jako prezent na pięćdziesiąte urodziny Hitlera. Do „Orlego gniazda” prowadzi długi, wydrążony w skale tunel, a na górę wjeżdża się złotą windą. W środku m.in. znajduje się wystawa stała opowiadająca o historii tego miejsca.

Tekst i zdjęcia: Tomasz Cieślak