straty.pl to internetowa i ogólnodostępna baza ofiar niemieckich zbrodni w czasie II wojny światowej, będąca wynikiem programu dokumentacyjnego Instytutu Pamięci Narodowej „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką w latach 1939–1945”. Teraz realizujemy kolejny etap projektu: szukamy osób, które pomogą nam udokumentować te represje i dzięki którym będziemy mogli wpisać nazwiska kolejnych osób do naszej bazy straty.pl – wirtualnego pomnika bohaterów II wojny światowej. Baza, od wielu lat uzupełniana przez archiwistów Instytutu Pamięci Narodowej, zawiera 5,5 miliona rekordów. Aby ją dokończyć potrzebna jest pomoc wolontariuszy i społeczeństwa.
Pragniemy dotrzeć do jak najszerszego grona odbiorców, szczególnie do rodzin, które mogą nie wiedzieć, że:
- istnieje możliwość odnalezienia informacji o losach bliskich w bazie IPN straty.pl
- można uzupełnić dane w bazie
- można zgłosić osoby, których jeszcze w niej nie ma
Zachęcamy do korzystania z bazy straty.pl oraz do zgłaszania informacji o swoich bliskich, represjonowanych przez Niemców, a nie ujętych w naszej bazie. W oparciu o te dane będziemy ją rozwijać.
W bazie danych zebrano do tej pory informacje o 5 565 892 ofiarach i osobach represjonowanych przez niemiecki reżim. Jedną z nich jest Józef Noji.
Józef Noji (1909-1943) – lekkoatleta rozstrzelany w KL Auschwitz
Urodził się 8 września 1909 r. w Pęckowie koło Krzyża Wielkopolskiego. Był najmłodszym dzieckiem Pawła i Józefy Kowal. Od najmłodszych lat lubił biegać. Gdy miał 8 lat, zmarł jego ojciec. Józef po skończeniu 5-klasowej szkoły powszechnej uczył się stolarstwa, uzyskując w 1927 r. tytuł czeladnika. Wstąpił wtedy do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. W latach 1930-1932 służył w wojsku (8 bsap). Służbę skończył w stopniu kaprala.
Wrócił do Pęckowa. Drogę do pracy pokonywał, biegnąc. W 1933 r. jako biegacz-amator zajął drugie miejsce w biegu organizowanym przez „Kurier Poznański”, wcześniej wygrywając eliminacje we Wronkach. Przeprowadził się do Poznania, aby trenować w tutejszym „Sokole”. Podjął pracę w zakładzie tapicerskim oraz w „Kurierze” jako portier. Ciężko pracował nad rozwojem talentu. Jako mieszkanie służyła mu dyżurka stadionu, gdzie do spania zamiast łóżka miał ławkę. W 1934 r. wygrał w Warszawie Bieg Narodowy, startując w upale z zawodowymi sportowcami. Jego wyczyn stał się olbrzymią sensacją. Rok później był już zawodnikiem Legii Warszawa. Trenerem Józefa został wybitny biegacz Stanisław Petkiewicz, który przyjął go pod swój dach. W Warszawie, gdzie znalazł zatrudnienie w stolarni, drogę do pracy pokonywał również biegiem.
W 1935 r. w Białymstoku zdobył mistrzostwo Polski w biegu na 5 km. Prasa widziała w nim talent na miarę Janusza Kusocińskiego, który wówczas zmagał się z kontuzjami. W 1936 r. startował na olimpiadzie w Berlinie. Opinia publiczna wiązała z nim olbrzymie nadzieje, jednak w biegu na 10 km zajął dopiero 14. miejsce. Lepszy wynik osiągnął w biegu na 5 km, zajmując piąte miejsce i równocześnie bijąc rekord Polski. Po igrzyskach zmienił barwy klubowe. Został zawodnikiem Syreny Warszawa. Powróciła dobra passa. Wygrywał zawody krajowe. Wielokrotnie rywalizował z Januszem Kusocińskim. Obaj przygotowywali się do planowanych na 1940 r. igrzysk olimpijskich. Noji startował w biegach na 5 km, 10 km i przełajowych, zdobywając dziesięciokrotnie mistrzostwo Polski, a także raz srebro i brąz. Brał także udział w biegach sztafetowych. Dwukrotnie znalazł się w najlepszej dziesiątce sportowców plebiscytu „Przeglądu Sportowego”. Oprócz trenowania biegów długodystansowych, pracował jako motorniczy tramwaju. 15 października 1938 r. ożenił się z Ireną Francuzik. W 1940 r. przyszedł na świat ich syn Ryszard.
Podczas okupacji dyrektor tramwajów warszawskich proponował Nojiemu dwukrotnie podpisanie volkslisty. Ten jednak konsekwentnie odmawiał. Józef włączył się w walkę z okupantem, wstępując do ZWZ. Brał udział w drukowaniu i kolportażu prasy podziemnej. W konspiracji posługiwał się pseudonimem „Zdzitowiecki”. 18 września 1940 r. został aresztowany i osadzony na Pawiaku. Tam dzięki pomocy strażników trafił do pracy w więziennym warsztacie stolarskim. Współwięzień Janusz Walter zapamiętał go jako człowieka zainteresowanego sprawami więziennymi i politycznymi oraz tęskniącego za żoną i domem. Ze współosadzonymi szczególnie lubił rozmawiać na tematy sportowe.
24 lipca 1941 r. został wywieziony w grupie około 350 mężczyzn do KL Auschwitz. Tam dostał numer 18535. Jako sportowiec był osobą powszechnie znaną. Skierowano go do prac przy rozbudowie obozu. Według relacji współosadzonego Zbigniewa Orzeszka, Józef pomógł mu dostać się do pracy w obozowej stolarni. W czasie osadzenia zachorował na tyfus. Więźniów będących w najgorszym stanie przeznaczano na śmierć w komorze gazowej, ale Nojiemu udało się uniknąć selekcji. W obozie zachorował też na czerwonkę i zapalenie opon mózgowych. Żona czyniła starania w sprawie jego zwolnienia z obozu. SS-mani obchodzili się z nim w brutalny sposób. Złapano go z grypsem, został zawezwany do wydziału politycznego (Politische Abteilung) i wtrącony do karnego bunkra. 15 lutego 1943 r. grupę ponad 300 więźniów, wśród których znajdował się Noji, najpierw zgromadzono na bloku 3, a kiedy komanda robocze udały się do pracy, przeprowadzono do bloku 11 pod ścianę śmierci i tam rozstrzelano. Następnie jego zwłoki zostały przewiezione do krematorium.
Jeszcze w czasie trwania II wojny światowej Józef Noji został odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami. W rodzinnym Pęckowie oraz Drawskim Młynie znajdują się tablice upamiętniające wybitnego przedstawiciela regionu. Na trasie Drawski Młyn–Wieleń odbywa się bieg im. Józefa Nojiego. Został zapamiętany jako jeden z najlepszych międzywojennych biegaczy, pomimo trudności dążący do celu, patriota, ale przede wszystkim człowiek godny naśladowania.
Paulina Borucka, Oddziałowe Archiwum IPN w Poznaniu